Marsz w Edynburgu przeciw centrom danych AI. Co z moratorium

Co wydarzyło się w Edynburgu 14 listopada

Uczestnicy zebrali się przy Johnston Terrace pod zamkiem, przeszli Royal Mile i od 13:00 do 15:00 wiecowali przed budynkiem parlamentu w Holyrood. BBC Scotland pisze o tysiącach demonstrantów, części przebranych, z hasłami o wodzie, siedliskach przyrody i kosztach dla klimatu. Dokładnej liczby uczestników nie podały ani policja, ani organizatorzy.

Marsz zbiegł się z globalnym dniem akcji przy szczycie klimatycznym ONZ COP31 w Antalyi. Według BBC to część fali ponad 70 demonstracji w 15 krajach w listopadzie. Friends of the Earth Scotland wymienia wcześniejsze akcje w Danii, Holandii, Hiszpanii i Irlandii.

Czego żądają protestujący

Główny postulat to publiczna konsultacja, którą organizatorzy nazywają ogólnonarodową rozmową, przed zatwierdzeniem jakiegokolwiek centrum danych. Kim Pratt z Friends of the Earth Scotland zarzuca rządowi, że nie wyjaśnił, po co Szkocji takie obiekty i jak ochroni mieszkańców przed ich skutkami. Szkoccy Zieloni i część grup domagają się pełnego moratorium.

Lokalne grupy przyszły z miejscowości, w których planowane są konkretne inwestycje. Mieszkańcy obawiają się hałasu, wyglądu hal, zajęcia dużych terenów, zużycia wody i rosnących rachunków za prąd.

• Cockenzie w East Lothian - projekt hiperskalowego centrum na około 28 ha w pobliżu domów, oprotestowany przez lokalną grupę mieszkańców.
• Larbert w hrabstwie Falkirk - kolejna lokalizacja, z której przyjechali przeciwnicy inwestycji.
• Chapelcross w Dumfries and Galloway - projekt o mocy 1000 MW, który według BBC byłby jednym z największych centrów danych na świecie.
• DataVita w Airdrie - obecnie największe centrum danych w Szkocji, o mocy 12 MW.

Co już postanowił szkocki parlament

Szkocki parlament 16 września 2026 roku przyjął uchwałę S7M-01177 w sprawie hiperskalowych centrów danych stosunkiem głosów 80 do 26, przy 15 wstrzymujących się. Pierwotny wniosek Patricka Harviego z Zielonych przewidywał moratorium na nowe wnioski. Po poprawkach Partii Pracy i SNP tekst zobowiązuje rząd do opisania postępów nad krajowymi wytycznymi planistycznymi do końca 2026 roku i ich publikacji w ciągu 12 miesięcy.

Uchwała stwierdza, że do tego czasu nie powinny zapadać decyzje planistyczne w sprawie takich projektów, a przyszłe zgody mają opierać się na zgodzie lokalnych społeczności. Uchwała parlamentu nie ma jednak mocy ustawy, a decyzje formalnie podejmują samorządy i rząd. Według Euronews rząd wprowadził też obowiązkową ocenę oddziaływania na środowisko dla nowych centrów danych o mocy powyżej 50 MW.

Jak odpowiada szkocki rząd

Minister innowacji Alyn Smith przekonuje, że AI może przynieść lokalnym społecznościom wyraźne korzyści. W rozmowie cytowanej przez BBC porównał centra danych do składów whisky, czyli magazynów, w których dojrzewa szkocki trunek. Część argumentów przeciwników nazwał przesadzonymi i przypomniał, że o każdej inwestycji decyduje system planowania przestrzennego.

Stanowiska są więc odległe. Rząd chce przyciągnąć inwestycje w AI, a przeciwnicy wskazują, że łączna moc zgłoszonych obiektów mogłaby niemal trzykrotnie zwiększyć szczytowe zapotrzebowanie kraju na energię. Ta druga liczba pochodzi z wyliczeń organizatorów, a nie z danych operatora sieci.

Co to oznacza dla Polski

Szkocja jest kolejnym po Norwegii krajem Europy, w którym ekspansja centrów danych AI trafia na polityczny hamulec. W Polsce ta sama kampania zorganizowała 6 listopada protest pod Sejmem z wnioskiem o moratorium dla obiektów powyżej 10 MW, a spór w Piasecznie pokazuje, że lokalne konflikty dotyczą tych samych spraw, czyli odległości od domów, wody i kosztów sieci.

W naszej ocenie szkocki model, czyli wstrzymanie decyzji do czasu krajowych wytycznych zamiast zakazu, jest rozwiązaniem, które polscy decydenci mogą rozważać przy pracy nad zasadami dla sektora. Dla firm korzystających z chmury i usług AI w Polsce nic się na razie nie zmienia, ale inwestorzy budujący centra danych w Europie muszą liczyć się z dłuższymi procedurami.

Czego jeszcze nie wiadomo

Nie znamy liczby uczestników marszu podanej przez policję ani reakcji rządu na żądanie konsultacji. Nie wiadomo też, jak szkockie wytyczne zdefiniują hiperskalowe centrum danych i czy przerwa w decyzjach obejmie wszystkie 23 projekty. Rząd ma przedstawić parlamentowi postępy prac do końca 2026 roku.