Wideo AI zmarłej ofiary w sądzie. Wyrok w Arizonie uchylony

Co orzekł Sąd Apelacyjny Arizony

Sprawa dotyczy strzelaniny z 13 listopada 2021 roku w Chandler w Arizonie. Gabriel Paul Horcasitas zastrzelił 37-letniego Christophera Pelkeya podczas konfliktu drogowego. Ława przysięgłych odrzuciła argument o obronie koniecznej i uznała go winnym zabójstwa nieumyślnego oraz narażenia na niebezpieczeństwo.

W maju 2025 roku sędzia Todd Lang z Sądu Wyższego Hrabstwa Maricopa wymierzył karę 10,5 roku więzienia, czyli maksimum w tej sprawie. Według ABC15 prokuratura wnosiła o dziewięć lat. Sąd apelacyjny w składzie D. Steven Williams (sprawozdawca), Anni Hill Foster i David D. Weinzweig utrzymał skazanie, ale uchylił karę i przekazał sprawę do ponownego wymierzenia kary.

Według NBC News sąd uznał, że oparcie się na wideo AI uczyniło postępowanie w przedmiocie kary „fundamentalnie niesprawiedliwym”. Orzeczenie ma status opinii publikowanej, czyli może być cytowane jako precedens w kolejnych sprawach w Arizonie.

Jak powstało wideo AI z wizerunkiem ofiary

Siostra zmarłego, Stacey Wales, przygotowała nagranie, w którym cyfrowa wersja Pelkeya zwracała się do rodziny, sądu i sprawcy. Do stworzenia awatara wykorzystała zdjęcia, fragmenty filmów i nagrania głosu brata. Tekst wypowiedzi napisała sama, opierając się na tym, jak znała jego charakter i przekonania.

Nagranie zaczynało się od informacji, że jest to wersja Pelkeya odtworzona przez AI na podstawie jego zdjęcia i profilu głosu. Awatar mówił o przebaczeniu i zwracał się bezpośrednio do oskarżonego. Obrońca Jason Lamm mówił mediom, że nie dostał wcześniej informacji, że takie wideo zostanie odtworzone.

Po projekcji sędzia Lang powiedział, że wideo mu się podobało, i uznał wyrażone w nim przebaczenie za szczere. Według relacji NBC News i ABC15 nagranie wpłynęło na jego ocenę, a kara okazała się wyższa od żądanej przez oskarżenie.

Dlaczego sąd uznał nagranie za niewiarygodne

Najważniejszy argument sądu dotyczy różnicy między zapisem a wyobrażeniem. Zdjęcia czy filmy z życia ofiary dokumentują rzeczywiste zdarzenia. Wideo AI, jak napisał sąd w cytowanym przez CBS News fragmencie, przedstawia ofiarę i jej myśli stworzone z wyobrażeń siostry.

Sąd zwrócił uwagę, że rodzina ma prawo mówić, co jej zdaniem myślałby zmarły. Forma awatara zaciera jednak różnicę między przekonaniem rodziny a głosem samej ofiary. Odbiorca słyszy znajomą twarz i głos, więc słowa napisane przez kogoś innego brzmią jak autentyczna wypowiedź zmarłego.

Informacja o użyciu AI na początku nagrania nie rozwiązała problemu. Sędzia wiedział, że ogląda materiał syntetyczny, a mimo to potraktował jego treść jako wyraz prawdziwych przekonań ofiary. Sąd apelacyjny podkreślił też, że prawdziwe nagrania Pelkeya, wplecione w ten sam materiał, mogły zostać pokazane.

• Dopuszczalne: zdjęcia i prawdziwe nagrania ofiary pokazujące, kim była.
• Dopuszczalne: wypowiedź rodziny o tym, co ich zdaniem myślałaby ofiara, przedstawiona jako zdanie rodziny.
• Niedopuszczalne w tej sprawie: wygenerowana przez AI postać ofiary wygłaszająca tekst napisany przez kogoś innego, na którym sąd oparł wymiar kary.

Stanowiska rodziny, obrony i prokuratury

Prokuratura przekonywała przed sądem apelacyjnym, że wideo było wiarygodne, bo oddawało poglądy Pelkeya, które siostra dobrze znała. Sąd tego argumentu nie przyjął.

Stacey Wales mówiła ABC15, że spodziewała się apelacji od wyroku, ale jest rozczarowana, że powodem okazało się nagranie. Zapowiedziała, że rodzina będzie dalej przedstawiać głos brata w każdej formie, na jaką pozwoli sąd. Jej zdaniem celem było pokazanie sędziemu brata jako człowieka.

Jason Lamm, obrońca Horcasitasa, przyznał, że projekcja była dla rodziny momentem oczyszczenia, ale samo wideo ocenił bardzo krytycznie. Dodał, że sądy podchodzą do AI z coraz większym sceptycyzmem.

Co dalej w sprawie Horcasitasa

Sprawa wraca do sądu pierwszej instancji. Według NBC News nową karę wymierzy inny sędzia. ABC15 podaje, że możliwy przedział to od 7 do 10,5 roku więzienia, a termin rozprawy nie został jeszcze wyznaczony.

Strony mogą jeszcze próbować zaskarżyć orzeczenie do Sądu Najwyższego Arizony. Na dzień sprawdzenia źródeł żadna z nich nie ogłosiła takiej decyzji publicznie.

Czy w Polsce można pokazać w sądzie wideo AI ofiary

Polski proces karny nie zna amerykańskiego oświadczenia o skutkach przestępstwa (victim impact statement) w tej samej formie. Pokrzywdzony może jednak działać jako oskarżyciel posiłkowy, zabierać głos na rozprawie i wypowiadać się w głosach końcowych. Sąd ocenia dowody swobodnie, ale musi to zrobić z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia życiowego.

W naszej ocenie argument sądu z Arizony dobrze przenosi się na polskie realia. Materiał wygenerowany przez AI nie dokumentuje faktów, więc nie może zastąpić zeznań świadka ani rzeczywistej wypowiedzi pokrzywdzonego. Nie znaleźliśmy polskiego orzeczenia dotyczącego wideo AI z wizerunkiem zmarłej ofiary.

Od 2 sierpnia 2026 roku w UE obowiązuje art. 50 AI Act, który wymaga oznaczania deepfake'ów, czyli realistycznych treści przedstawiających prawdziwe osoby. Sprawa Pelkeya pokazuje jednak, że samo oznaczenie nie wystarcza. Nagranie było opisane jako AI, a mimo to wpłynęło na ocenę sędziego jak autentyczna wypowiedź.

Czego jeszcze nie wiadomo

Nie wiadomo, kiedy odbędzie się nowa rozprawa ani jaką karę wymierzy nowy sędzia. Orzeczenie wiąże sądy tylko w Arizonie, a inne stany i sądy federalne mogą przyjąć odmienne podejście do materiałów generowanych przez AI.

Pełny tekst opinii jest dostępny na stronie sądu, ale podczas sprawdzania serwer blokował automatyczne pobranie. Cytaty i szczegóły uzasadnienia podajemy za NBC News, CBS News, ABC15 i FOX 10 Phoenix.