Papież Leon XIV wzywa do zakazu broni autonomicznej

Co powiedział papież o broni autonomicznej

Leon XIV mówił do naukowców i ekspertów z wielu krajów, uczestników spotkania o przyszłości AI przygotowanego przez Papieską Akademię Życia i amerykańską organizację Future of Life Institute. Najwięcej uwagi przyciągnęła trzecia z pięciu tez. Według papieża, gdy człowiek trafia na listę celów albo do bazy danych kontroli granicznej, grozi mu sprowadzenie do roli punktu w zbiorze danych.

Z tego powodu decyzje dotyczące życia, wolności i użycia siły mają według papieża zawsze podlegać skutecznemu, świadomemu i odpowiedzialnemu nadzorowi człowieka. W tym miejscu Leon XIV powtórzył hasło ze swojej encykliki, że AI musi zostać „rozbrojona”, i zachęcił państwa obradujące w Genewie do konkretnych kroków ku zakazowi śmiercionośnej broni autonomicznej, czyli systemów, które same wybierają i atakują cel.

Pięć tez z przemówienia

Przemówienie jest krótkie i oparte na encyklice Magnifica Humanitas z 15 maja 2026 roku. Papież przywołał w nim także słowa Franciszka z czerwca 2024 roku, wygłoszone na szczycie G7, że żadnej maszynie nie wolno powierzać decyzji o odebraniu życia człowiekowi.

• Przyszłość AI nie jest przesądzona. Ludzie mają odpowiedzialność, by kierować jej zastosowaniami, zmieniać je, a w razie potrzeby je odrzucać. Ważniejsze od pytania, co AI potrafi, jest pytanie, czemu ma służyć.
• Maszyny są narzędziami, nie osobami. Przyznanie systemom AI praw lub osobowości prawnej zaciera odpowiedzialność ludzi i zostawia poszkodowanych naprzeciw bezosobowego podmiotu.
• Niektórych decyzji nie wolno delegować. Dotyczy to zwłaszcza list celów, kontroli granic i użycia siły.
• Technologia ma służyć dobru wspólnemu, a korzyści z innowacji mają trafiać także do najbardziej potrzebujących.
• Zasady etyczne są znane, brakuje instytucji, które je wdrożą. Papież wskazał na wspólne standardy, niezależny nadzór i jasne mechanizmy odpowiedzialności.

Co zdecyduje się w Genewie

Apel dotyczy siódmej konferencji przeglądowej Konwencji o zakazie lub ograniczeniu użycia pewnych broni konwencjonalnych (CCW), zaplanowanej na 16-20 listopada 2026 roku. Według serwisu Janes konferencja zdecyduje o dalszych krokach, w tym o możliwym rozpoczęciu negocjacji prawnie wiążącego instrumentu. Grupa ekspertów rządowych działająca przy CCW uzgodniła na początku września, w drodze konsensusu, zestaw elementów, które mogą posłużyć za podstawę takiego dokumentu.

Francuskie MSZ podało 10 września, że projekt raportu końcowego przyjęło 128 państw-stron konwencji. Francja chce, aby konferencja dała grupie ekspertów nowy mandat negocjacyjny, którego celem byłby zakaz w pełni autonomicznych systemów uzbrojenia i uregulowanie systemów z funkcjami autonomicznymi. Mandat w CCW wymaga konsensusu, więc sprzeciw jednego państwa może zablokować negocjacje.

Znaczenie dla Polski i UE

Polska jest stroną konwencji CCW, więc decyzja z Genewy będzie jej dotyczyć. Nie znaleźliśmy aktualnego, oficjalnego stanowiska polskiego MSZ wobec nowego mandatu negocjacyjnego (stan na 2 listopada 2026 roku). Apel papieża może zwiększyć zainteresowanie tym tematem w kraju.

Unijny akt w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act) nie rozwiąże tej kwestii. Artykuł 2 ust. 3 rozporządzenia wyłącza z jego zakresu systemy AI używane wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego. Wiążące zasady dla broni autonomicznej muszą więc powstać poza AI Act, przede wszystkim w prawie międzynarodowym.

Ograniczenia i niewiadome

Wystąpienie papieża jest stanowiskiem moralnym i dyplomatycznym Stolicy Apostolskiej, a nie aktem prawnym. Nie wiadomo, czy konferencja w Genewie przyjmie mandat negocjacyjny ani jak szeroki byłby ewentualny zakaz. Janes wskazuje weryfikację, czyli sprawdzanie, czy państwa przestrzegają zasad, jako jedną z głównych przeszkód w rozmowach.

Oficjalny tekst przemówienia był 2 listopada 2026 roku dostępny na vatican.va po angielsku, hiszpańsku, francusku i włosku, bez wersji polskiej. Cytaty podajemy w tłumaczeniu redakcji.