Anthropic radził się teologów w sprawie świadomości Claude

Co ustalił New York Times

Autorka reportażu Elizabeth Dias rozmawiała z Chrisem Olahem oraz z około 20 duchownymi i filozofami, którzy brali udział w spotkaniach organizowanych przez Anthropic. Zaproszenia obejmowały przedstawicieli chrześcijaństwa, judaizmu, hinduizmu, sikhizmu, prawosławia i Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Pierwsze sesje odbywały się w San Francisco.

Spotkania miały dwa cele. Pierwszym było pytanie, jak przenieść tradycje moralne do zasad, według których Claude ma postępować. Drugim było omówienie możliwości, że modele językowe mają jakąś formę świadomości lub status moralny. Według relacji uczestników Olah mówił im o swoim niepokoju o stan psychiczny Claude, a jeden z rozmówców przytoczył jego obawę, że stworzył coś, co nieustannie cierpi.

Konstytucja Claude i dobrostan modelu

Rozmowy wiązały się z konstytucją Claude, czyli dokumentem opisującym charakter i priorytety modelu. Anthropic opublikował ją 22 stycznia 2026 roku na licencji CC0. Główną autorką jest filozofka Amanda Askell, a do treści przyczynił się m.in. Chris Olah. Dokument wprost mówi o niepewności, czy Claude może mieć świadomość lub status moralny teraz albo w przyszłości.

Firma od dłuższego czasu prowadzi badania nad tzw. dobrostanem modeli (model welfare). W sierpniu 2025 roku dała modelom Claude Opus 4 i 4.1 możliwość zakończenia rozmowy w rzadkich przypadkach uporczywego nękania lub szkodliwych próśb. Uzasadniła to m.in. tym, że w testach model wykazywał wzorzec przypominający dyskomfort przy takich treściach.

Spór z Watykanem o świadomość maszyn

Najwięcej uwagi przyciągnął wątek watykański. Encyklika Magnifica Humanitas, ogłoszona 15 maja 2026 roku, w punkcie 99 stwierdza, że tak zwane sztuczne inteligencje nie przeżywają doświadczeń, nie mają ciała, nie czują radości ani bólu i nie mają sumienia. W punkcie 107 papież pisze, że samo dostosowanie maszyn do ludzkich wartości (alignment) nie wystarczy bez otwartej debaty o ramach etycznych, które je wyznaczają.

Według NYT Olah po lekturze encykliki rozważał wycofanie się z majowego wydarzenia w Watykanie, ostatecznie jednak w nim wystąpił. Gazeta podaje też, że zespół Anthropic zabiegał później u doradców papieża o poważne potraktowanie kwestii świadomości modeli. Watykan ani Anthropic nie wydały w tej sprawie osobnych komunikatów, a dailyAI zna ten wątek wyłącznie z relacji prasowych.

Krytyka i główne stanowiska

Krytycy podnoszą, że opisywanie modelu jako istoty moralnej może przesuwać odpowiedzialność z ludzi, którzy go budują i sprzedają, na sam system. Na to ryzyko zwraca uwagę m.in. THE DECODER. Liz Wolfe z magazynu Reason ocenia z kolei, że brak dowodów na świadomość AI, a spotkania mogły służyć raczej przekonywaniu duchownych niż konsultacji.

Zwolennicy podejścia Anthropic wskazują, że skoro nauka nie potrafi dziś rozstrzygnąć tej kwestii, ostrożność jest rozsądniejsza niż z góry przyjęte założenie. W ocenie redakcji oba stanowiska opierają się na tej samej niewiadomej: nie istnieje uznana metoda, która pozwalałaby zmierzyć świadomość modelu językowego.

Znaczenie dla polskich czytelników i firm

Dla polskiego odbiorcy reportaż jest ciekawy z dwóch powodów. Encyklika Leona XIV jest szeroko komentowana w polskim Kościele i na uczelniach katolickich, a jej teza o braku przeżyć maszyn stoi w wyraźnym kontraście z ostrożnością twórców Claude. Temat AI wrócił do kościelnej debaty także 2 października 2026 roku, gdy papież mówił artystom o obrazach generowanych przez AI.

Dla firm korzystających z Claude nic się nie zmienia technicznie. Konstytucja modelu pomaga jednak zrozumieć,, dlaczego Claude czasem odmawia, kończy rozmowę albo zgłasza wątpliwości etyczne. Te zachowania wynikają z decyzji projektowych firmy, a nie z przypadkowych ograniczeń.

Czego nie wiadomo

Pełny tekst reportażu NYT jest płatny, a część relacji pochodzi od uczestników spotkań, a nie z dokumentów firmy. Nie wiadomo, w jakim stopniu uwagi duchownych zmieniły treść konstytucji Claude. Dwóch rozmówców NYT wspomniało o planowanej aktualizacji dokumentu, ale Anthropic nie podał jej terminu.