Papież Leon XIV o sztuce AI: algorytmom brakuje ludzkiej iskry

Co papież powiedział o sztuce i AI

Leon XIV spotkał się z artystami, kuratorami i przedstawicielami Kościoła przy okazji wydarzenia The Art of Possibility: Weaving Together. Podziękował za współpracę przy projektach sztuki współczesnej, w tym przy pawilonie Stolicy Apostolskiej na Biennale w Wenecji. Większą część przemówienia poświęcił jednak roli artystów w czasach sztucznej inteligencji.

Według papieża rozróżnienie sztuki człowieka od tego, co produkują maszyny, staje się pilne. Mówił, że obrazy generowane przez AI powstają przez obliczenia statystyczne na milionach prac stworzonych przez innych. W oficjalnym angielskim tekście na vatican.va pada zdanie, że algorytmom brakuje ludzkiej iskry (w oryginale „Algorithms lack the spark of the human”), a autentyczna kultura i sztuka ją zachowują.

Związek z encykliką Magnifica Humanitas

Papież powołał się na punkt 122 encykliki Magnifica Humanitas, ogłoszonej 15 maja 2026 roku. Dokument dotyczy godności człowieka w świecie automatyzacji. Encyklika podkreśla, że technologia nie jest neutralna i przejmuje cechy tych, którzy ją projektują, finansują, regulują i używają.

Wystąpienie z 2 października przenosi tę myśl na sztukę. Według relacji Vatican News papież ostrzegał też przed ujednoliceniem kultury i nadmiarem szumu, które uznał za większe zagrożenie niż cenzura. Sztukę opisał jako poszukiwanie, a nie porządkowanie istniejących informacji, co kontrastował z działaniem wyszukiwarek.

Co z tego wynika dla twórców

Stanowisko papieża ma charakter moralny i duszpasterski. Nie zakazuje korzystania z generatorów obrazów i nie odnosi się do konkretnych produktów. Kościół zapowiada natomiast odnowienie sojuszu z artystami i instytucjami kultury, co może przełożyć się na zamówienia, wystawy i projekty prowadzone przez instytucje kościelne.

Wypowiedź wpisuje się w spór, który twórcy prowadzą od kilku lat. Dotyczy on trenowania modeli na cudzych pracach bez zgody i wynagrodzenia autorów oraz konkurencji tanich obrazów generowanych przez AI z pracą ilustratorów i grafików. Papież nie przesądził kwestii prawnych, ale wskazał źródło problemu tak samo jak wielu artystów: obraz z maszyny powstaje na bazie prac innych osób.

Polski kontekst

W Polsce głos papieża ma szczególne znaczenie dla instytucji kościelnych, diecezjalnych wydawnictw i parafii, które coraz częściej sięgają po grafiki generowane przez AI do plakatów, mediów społecznościowych i materiałów duszpasterskich. Wystąpienie może skłonić je do większej ostrożności i do zamawiania prac u polskich ilustratorów, fotografów i grafików.

Dla czytelników, którzy chcą sprawdzić, czy obraz powstał z pomocą AI, przydatne są narzędzia do wykrywania znaków wodnych i metadanych pochodzenia treści. Żadne z nich nie daje jednak pewności w każdym przypadku, dlatego przy publikacji grafik najlepiej podawać ich źródło wprost.

Czego nie wiadomo

Watykan nie ogłosił konkretnych zasad korzystania z AI w sztuce sakralnej ani w komunikacji instytucji kościelnych. Nie wiadomo też, jaką formę przyjmie zapowiadany sojusz z artystami. Oficjalny tekst przemówienia był 2 października 2026 roku dostępny na vatican.va po angielsku, bez polskiego tłumaczenia, dlatego cytat podajemy w oryginale wraz z omówieniem.