Japonia chce kar dla twórców najsilniejszych modeli AI

Co zaproponowała japońska grupa robocza

Grupa robocza ds. kształtu przepisów o AI działa przy rządowym zespole ekspertów ds. strategii AI w Biurze Rady Ministrów Japonii. Na drugim posiedzeniu, 11 listopada 2026 roku, sekretariat przedstawił wstępny katalog przepisów, które miałyby trafić do ustawy. Firmy spełniające określone kryteria musiałyby wdrażać środki zapewniające bezpieczeństwo AI wobec wskazanych ryzyk i przekazywać państwu informacje o tych ryzykach.

Szkic przewiduje stopniowanie reakcji państwa. Najpierw rząd mógłby wydać zalecenie, a w razie potrzeby nakaz o mocy wiążącej. Niewykonanie nakazu byłoby zagrożone karą. Część członków grupy proponowała też tryb nadzwyczajny, czyli nakazy natychmiastowe i kary bez wcześniejszych etapów, gdy zagrożone jest bezpieczeństwo obywateli. Ten wariant opisano jako postulat do dalszej dyskusji, a nie gotowe rozwiązanie.

Których modeli AI dotyczyłyby kary

Twarde przepisy mają objąć tylko jedną kategorię: AI o możliwościach powyżej określonego progu, używaną w obszarach szczególnego ryzyka. Dokument rządowy pokazuje to w prostej tabeli. Pozostałe kombinacje, czyli słabsze modele albo inne ryzyka, mają nadal podlegać istniejącym przepisom branżowym i wytycznym.

Granica nie została jeszcze wyznaczona. Członkowie grupy zwracali uwagę, że sam próg mocy obliczeniowej użytej do trenowania modelu będzie z czasem tracił sens, bo trenowanie tanieje, dlatego potrzebne są też testy możliwości modelu. Wśród ryzyk wymagających nowych przepisów wymieniano cyberbezpieczeństwo, zagrożenia CBRNE (chemiczne, biologiczne, radiologiczne, jądrowe i wybuchowe) oraz utratę kontroli nad systemem. Osobno wskazywano seksualne deepfake'i i ochronę nieletnich jako problemy o wysokim priorytecie.

Dlaczego Tokio zmienia podejście

Japonia była dotąd przykładem regulacji opartej na miękkim prawie. Ustawa o promowaniu badań, rozwoju i wykorzystania technologii AI, uchwalona w 2025 roku, pozwala rządowi zbierać informacje i badać przypadki naruszenia praw obywateli, ale nie zawiera sankcji. Z materiałów grupy wynika, że ten mechanizm działa tylko po wystąpieniu szkody i nie obejmuje etapu tworzenia oraz testowania modeli, którego nie regulują przepisy branżowe.

Wiceminister w Biurze Rady Ministrów Akihisa Shiozaki, otwierając pierwsze posiedzenie 28 października, mówił o obawach obywateli po niedawnych incydentach cyberbezpieczeństwa z udziałem zaawansowanej AI. Członkowie grupy zauważyli też, że bez przepisów z sankcjami trudno wyegzekwować współpracę od zagranicznych dostawców. Jednocześnie podkreślali, że obciążenia nie mogą spaść wyłącznie na firmy japońskie.

Jak japoński plan wypada na tle AI Act i prawa USA

Sekretariat grupy przygotował porównanie z unijnym AI Act i ustawami stanów Kalifornia, Nowy Jork i Illinois. Zestawienie pokazuje, że Japonia zmierza w kierunku modelu znanego z UE i USA, ale nie przyjęła jeszcze progów ani wysokości kar. Poniżej najważniejsze różnice według stanu na 14 listopada 2026 roku.

• Zakres. AI Act obejmuje modele ogólnego przeznaczenia z ryzykiem systemowym, z domniemaniem od 10^25 operacji zmiennoprzecinkowych (FLOP) mocy obliczeniowej użytej do trenowania. Stany USA stosują próg 10^26 FLOP. Japonia progu jeszcze nie określiła.
• Obowiązki. AI Act wymaga oceny modelu, testów typu red teaming i zgłaszania poważnych incydentów. Stany USA wymagają publikacji zasad bezpieczeństwa i zgłoszeń incydentów w ciągu 15 dni lub 72 godzin. Japonia mówi na razie ogólnie o środkach bezpieczeństwa i raportach.
• Kary. W AI Act grozi do 3 proc. światowego obrotu albo 15 mln euro, a w Kalifornii do 1 mln USD za naruszenie. Japonia zapowiada kary tylko za niewykonanie nakazu, bez podanej wysokości.

Co oznacza to dla firm z Polski i UE

Bezpośrednio przepisy dotkną kilku największych twórców modeli. Na posiedzeniu 11 listopada wysłuchano NTT, Sakana AI i SB Intuitions oraz japońskich oddziałów Anthropic, Google i OpenAI. Polskie firmy, które korzystają z gotowych modeli w Japonii, nie powinny trafić do kategorii objętej karami, bo grupa chce regulować przede wszystkim dostawców AI, a nie jej użytkowników.

W naszej ocenie ważniejszy jest kierunek. Kolejna duża gospodarka po UE i stanach USA przechodzi od dobrowolnych zobowiązań do obowiązków z sankcjami dla najsilniejszych modeli. Dostawcy będą więc budować jeden zestaw procedur bezpieczeństwa dla wielu rynków. Firma, która spełnia wymogi AI Act dla modeli ogólnego przeznaczenia, będzie lepiej przygotowana także na japońskie przepisy.

Czego jeszcze nie wiadomo

Szkic nie jest projektem ustawy. Nie wiadomo, jak zostanie wyznaczony próg możliwości, jaka będzie wysokość kar, kto będzie je nakładał ani jaką rolę dostanie japoński instytut bezpieczeństwa AI (AISI). Termin przedstawienia zarysu zmian do końca 2026 roku podaje Mainichi za źródłami rządowymi, a dokumenty grupy roboczej go nie wymieniają.

Nie są też jeszcze znane stanowiska firm wysłuchanych 11 listopada. Ich materiały mają być publikowane stopniowo, a protokół z drugiego posiedzenia jest w przygotowaniu. Do zmiany prawa potrzebna będzie jeszcze decyzja rządu i uchwalenie ustawy przez parlament.