Chiny chcą hamować zwolnienia przez AI. Co zawiera plan 18 zadań

Co Chiny ogłosiły w sprawie AI i zatrudnienia

Dokument nosi tytuł „Opinie w sprawie dostosowania się do rozwoju technologii sztucznej inteligencji i budowy modelu rozwoju przyjaznego zatrudnieniu”. Wydała go Kancelaria Rady Państwa, czyli aparat chińskiego rządu, za zgodą Rady Państwa. Pełny tekst opublikował 23 października 2026 roku m.in. państwowy dziennik Science and Technology Daily, a angielskie tłumaczenie przygotował 26 października serwis China Law Translate.

W chińskim systemie „opinie” to wytyczne polityczne dla władz prowincji i ministerstw. Nie są ustawą i nie nakładają kar na firmy. Wyznaczają jednak kierunek, który lokalne władze i resorty pracy mają przełożyć na konkretne programy, kryteria dotacji i procedury.

Cel opisano wprost. Rząd chce wzmocnić „pozytywne efekty” AI przy tworzeniu miejsc pracy i jednocześnie skutecznie ograniczyć zastępowanie ludzi przez systemy AI. To pierwszy tak szeroki dokument rządowy poświęcony wyłącznie temu problemowi w drugiej gospodarce świata.

Najważniejsze zalecenia dla firm

Z punktu widzenia pracodawców najwięcej konkretów zawiera część o ograniczaniu skutków zastępowania pracy przez AI. Rząd każe w pierwszej kolejności wdrażać AI tam, gdzie brakuje pracowników albo warunki są niebezpieczne. W branżach pracochłonnych, takich jak montaż, logistyka czy obsługa klienta, zakres, intensywność i tempo wdrożeń mają być wyważone tak, aby jak najmniej uderzały w zatrudnionych.

Drugie zalecenie dotyczy okresów buforowych. Firmy są zachęcane, aby przed dużymi wdrożeniami AI uprzedzały pracowników z wyprzedzeniem i pomagały im w przejściu na inne stanowiska. Dokument używa słowa „zachęca”, więc na razie nie jest to obowiązek z określoną długością okresu.

Trzecie zalecenie to ocena ryzyka dla zatrudnienia. Przy projektach AI, których wejście na rynek może znacząco wpłynąć na liczbę miejsc pracy, taka ocena ma być prowadzona równolegle z procedurą zatwierdzania. W pozostałych sektorach ocenę przeprowadza się zależnie od sytuacji. Dokument nie definiuje progu „znaczącego wpływu”.

• pierwszeństwo dla AI w zawodach niebezpiecznych i tam, gdzie brakuje rąk do pracy,
• ostrożne tempo wdrożeń w branżach pracochłonnych, bez liczbowych limitów,
• okresy buforowe i wcześniejsze uprzedzenie pracowników przed dużymi wdrożeniami,
• ocena ryzyka dla zatrudnienia przy projektach o dużym wpływie na rynek pracy,
• zakaz dyskryminacji przez algorytmy, fikcyjnych rekrutacji i naruszania prawa do odpoczynku.

Szkolenia, zasiłki i ochrona pracowników platform

Pozostałe zadania dotyczą głównie państwa. Uczelnie i szkoły zawodowe mają szybciej otwierać kierunki związane z AI, w tym krótkie „mikrospecjalności”. Programy szkoleń mają objąć absolwentów, migrantów zarobkowych ze wsi i bezrobotnych. Osoby, które straciły pracę przez AI, mają dostać doradztwo zawodowe, szkolenia, oferty pracy i wsparcie w zakładaniu firmy, a zasiłki dla ubezpieczonych mają być wypłacane terminowo i w pełnej wysokości.

Osobny wątek dotyczy osób pracujących elastycznie, w tym kurierów i kierowców z aplikacji. Rząd chce zachęcać je do udziału w powszechnym systemie emerytalnym i rozszerzać pilotaż ubezpieczenia od wypadków przy pracy dla nowych form zatrudnienia. To ważne, bo właśnie w tej grupie zarządzanie przez algorytm jest dziś najpowszechniejsze.

Ostatnia część przewiduje monitoring. Resorty mają wymieniać dane o zatrudnieniu w branżach AI, budować regionalne modele wczesnego ostrzegania, przeprowadzić specjalne badanie wpływu AI na rynek pracy i włączyć ryzyko związane z AI do mechanizmów zapobiegania masowemu bezrobociu.

Jak to wygląda na tle przepisów w Polsce i UE

W Unii Europejskiej nie ma jednego dokumentu poświęconego wyłącznie skutkom AI dla zatrudnienia. Część chińskich postulatów pokrywają jednak przepisy, które już obowiązują albo wkrótce wejdą w życie. Różnica polega na tym, że w UE są to twarde obowiązki prawne, a w Chinach na razie wytyczne polityczne.

Zestawienie poniżej porównuje najważniejsze elementy. Opis polskich i unijnych przepisów ma charakter ogólny i nie zastępuje porady prawnej.

• Uprzedzenie pracowników przed redukcją - w Chinach zachęta do okresów buforowych przed wdrożeniem AI; w Polsce ustawa o zwolnieniach grupowych wymaga konsultacji ze związkami zawodowymi i zawiadomienia powiatowego urzędu pracy, niezależnie od przyczyny redukcji.
• Informowanie o AI w miejscu pracy - w Chinach brak takiego obowiązku w dokumencie; w UE art. 26 AI Act każe pracodawcy poinformować przedstawicieli pracowników i samych pracowników przed użyciem systemu AI wysokiego ryzyka w miejscu pracy.
• AI w rekrutacji i ocenie pracowników - w Chinach zapowiedź walki z dyskryminacją przez algorytmy; w UE takie systemy należą do kategorii wysokiego ryzyka z załącznika III AI Act, a wymogi dla nich zaczną obowiązywać 2 grudnia 2027 roku po zmianach z pakietu Digital Omnibus.
• Pracownicy platform - w Chinach rozszerzenie ubezpieczeń społecznych; w UE dyrektywa 2024/2831 o pracy platformowej reguluje zarządzanie przez algorytm, a państwa mają ją wdrożyć do 2 grudnia 2026 roku.
• Ocena ryzyka dla zatrudnienia - w Chinach przy projektach AI o dużym wpływie; w UE i w Polsce nie ma odpowiednika takiej oceny dla wdrożeń AI.

Ograniczenia i otwarte pytania

Najważniejsze ograniczenie to brak liczb. Dokument nie podaje budżetu, liczby osób objętych szkoleniami, długości okresu buforowego ani kryteriów, według których projekt AI uznaje się za groźny dla zatrudnienia. Nie wiadomo też, jak będą egzekwowane zalecenia wobec prywatnych firm i czy władze lokalne przełożą je na warunki pomocy publicznej.

Chińscy eksperci cytowani przez Yicai Global ostrzegają przed obiema skrajnościami. Wei Qijia z Państwowego Centrum Informacji radzi nie wyolbrzymiać wpływu AI na zatrudnienie, ale też nie unikać problemu. Cai Fang z Chińskiej Akademii Nauk Społecznych podkreśla, że wpływ AI na rynek pracy jest wciąż bardzo niepewny, więc przepisy trzeba przygotować przed pojawieniem się skutków.

W naszej ocenie dokument jest przede wszystkim sygnałem politycznym. Chiny inwestują w AI na ogromną skalę i jednocześnie mierzą się z wysokim bezrobociem młodych, dlatego rząd chce pokazać, że tempo automatyzacji ma uwzględniać stabilność społeczną. Realny efekt będzie widać dopiero w przepisach wykonawczych i programach prowincji.

Co z tego wynika dla polskich firm

Polskie firmy nie podlegają chińskim wytycznym, chyba że prowadzą działalność w Chinach. Dokument dobrze pokazuje jednak pytania, które regulatorzy i związki zawodowe w Europie zadają coraz częściej. W październiku holenderski rząd zapowiedział likwidację 25 tys. etatów w administracji z pomocą AI, a duże firmy technologiczne łączą redukcje z automatyzacją. Firmy, które planują wdrożenia AI zmieniające zakres pracy całych zespołów, mogą przygotować się już teraz.

1. Sporządź listę systemów AI używanych w rekrutacji, ocenie i przydzielaniu zadań, bo to one najpewniej trafią do kategorii wysokiego ryzyka AI Act.
2. Zaplanuj komunikację z pracownikami i związkami zawodowymi przed wdrożeniem, a nie po decyzji o redukcji etatów.
3. Połącz plan wdrożenia z planem szkoleń dla osób, których zadania przejmie system.
4. Jeśli korzystasz z pracy przez aplikacje, sprawdź projekt polskiej ustawy wdrażającej dyrektywę o pracy platformowej.