Certyfikat AI dla 15-latków. UE planuje pilotaż w szkołach

Co ma sprawdzać certyfikat AI dla uczniów

Certyfikat ma potwierdzać praktyczne umiejętności, a nie znajomość konkretnego narzędzia. Wiceprzewodnicząca wykonawcza Komisji Roxana Mînzatu podała przykład ucznia, który znajduje pomyłkę w odpowiedzi AI i tłumaczy, w jaki sposób ją zweryfikował. W wypowiedzi cytowanej przez Euronews wskazała też rozumienie działania AI, rozpoznawanie manipulacji i wiedzę, kiedy odłożyć narzędzie.

Komisja chce oprzeć pilotaż na ramach AI Literacy, przygotowanych z OECD dla szkół podstawowych i średnich. Dzielą one kompetencje na cztery obszary: korzystanie z AI, tworzenie z AI, zarządzanie AI i kształtowanie AI. Przed startem pilotażu Komisja ma opracować efekty uczenia się dopasowane do wieku oraz wskazówki do oceniania. Dokumenty odwołują się także do inicjatywy EU KIDS Act i do art. 4 AI Act, czyli przepisu o kompetencjach w zakresie AI.

Czy certyfikat będzie obowiązkowy

Z dokumentów Komisji wynika, że nie będzie. W pytaniach i odpowiedziach do pakietu Komisja pisze wprost, że propozycja nie rozszerza jej uprawnień i nie wprowadza wiążących zobowiązań. Dwa projekty zaleceń Rady, o umiejętnościach podstawowych i o zawodzie nauczyciela, także nie są wiążące. Treść nauczania oraz organizacja szkół pozostają w gestii państw.

Euronews napisało o planie uruchomienia certyfikatu, ale oficjalne dokumenty mówią o pilotażu. To ważna różnica, bo pilotaż może objąć tylko część krajów lub szkół, a jego zakres nie jest jeszcze znany.

Co jeszcze o AI zawiera pakiet edukacyjny

Certyfikat to jeden z kilku elementów. Pakiet odpowiada na spadek wyników uczniów, niedobór nauczycieli i rosnącą rolę technologii w szkole. Komisja zastrzega, że AI powinna być używana tylko tam, gdzie ma to uzasadnienie edukacyjne i pod kontrolą nauczyciela.

• EDU-EDIC - konsorcjum Holandii, Francji, Hiszpanii, Grecji, Chorwacji, Słowenii, Finlandii i Belgii, które ma budować zaufane usługi AI i chmurowe dla szkół,
• EU Teachers Agenda - projekt zalecenia, które ma m.in. wzmocnić decyzyjność nauczycieli w używaniu AI na lekcjach,
• European Healthy Screens Pledge - narzędzia dla szkół i rodziców dotyczące bezpieczeństwa w sieci i czasu przed ekranem,
• nowa sieć służb doradczych od 2027 roku, która ma wspierać szkoły m.in. w przygotowaniu do AI,
• sektorowe klastry praktyk zawodowych od początku 2027 roku, w których praktykanci mają ćwiczyć zadania z użyciem AI i wirtualnej rzeczywistości.

Co to oznacza dla polskich szkół

Na razie nic się nie zmienia, ale temat dotyczy dużej grupy uczniów. Według PISA 2025 55,1 proc. polskich 15-latków korzysta z czatbotów do nauki co najmniej raz w tygodniu, wobec 45,5 proc. średnio w OECD. Do czasu publikacji nie znaleźliśmy na stronie Ministerstwa Edukacji odniesienia do certyfikatu, a dokumenty Komisji nie mówią o udziale Polski w pilotażu.

Polska nie należy do założycieli EDU-EDIC, ale statut pozwala dołączyć później w roli członka lub obserwatora. Dla krajowych firm tworzących oprogramowanie edukacyjne to ważny sygnał, bo państwa konsorcjum mają ustalać wspólne wymagania i mogą wspólnie kupować narzędzia.

W naszej ocenie szkoła nie musi czekać na pilotaż. Dyrektor lub nauczyciel może już teraz sięgnąć po ramy UE i OECD, a sprawdzanie odpowiedzi AI włączyć do zwykłych lekcji. Prosty start wygląda tak:

1. poproś uczniów o wskazanie błędu w odpowiedzi modelu i o podanie źródła, które go potwierdza,
2. ustal w klasie, do jakich zadań AI wolno używać, a do jakich nie,
3. korzystaj z narzędzi zatwierdzonych przez szkołę i nie wprowadzaj do nich danych uczniów.

Czego jeszcze nie wiadomo o certyfikacie

Komisja nie podała, kto będzie oceniać uczniów, czy sprawdzian odbędzie się w szkole, czy online, ani ile będzie kosztować pilotaż. Nie wiadomo też, czy certyfikat będzie rozpoznawany przy rekrutacji do szkół lub na uczelnie. Brakuje informacji o językach i o tym, w jaki sposób zadania będą aktualizowane przy szybkich zmianach modeli.

Kolejne szczegóły mogą pojawić się na szczycie 20 listopada. Zalecenia z pakietu musi jeszcze przyjąć Rada UE, a tego kroku nie zapowiedziano z konkretną datą.