Gemini może naruszać prawa wydawców prasy. Opinia rzecznika TSUE

Czego dotyczy sprawa Like Company przeciwko Google

Like Company prowadzi kilka węgierskich portali informacyjnych. Wydawca pozwał Google Ireland przed sądem dla Budapesztu - aglomeracji i twierdzi, że w okresie od 13 czerwca 2023 roku do 31 maja 2024 roku chatbot Gemini wielokrotnie powielał i udostępniał jego artykuły. Wydawca zarzuca też Google wykorzystanie tekstów do trenowania modeli językowych Gemini.

Podstawą roszczeń jest prawo pokrewne wydawców prasowych z art. 15 dyrektywy 2019/790 o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym. Daje ono wydawcom wyłączne prawo do zwielokrotniania i udostępniania ich publikacji w internecie. Węgierski sąd zawiesił postępowanie i zadał Trybunałowi cztery pytania prejudycjalne, czyli prośby o wykładnię prawa Unii.

Kluczowa jest technika RAG (Retrieval-Augmented Generation), opisana w komunikacie Trybunału także jako grounding. Model w czasie rzeczywistym pobiera strony z sieci, żeby odpowiadać na pytania o bieżące wydarzenia. Często pobiera przy tym artykuły prasowe.

Kiedy odpowiedź chatbota narusza prawa wydawcy

Rzecznik generalny przypomniał, że prawo wydawcy chroni inwestycję w przygotowanie publikacji, a nie same fakty. Wydawca nie ma monopolu na wiadomość, że coś się wydarzyło. Chroniona jest konkretna forma wyrazu tekstu.

Według opinii ocena zależy od dwóch czynników. Pierwszy dotyczy dostępu do treści, a drugi sposobu jej wykorzystania w odpowiedzi. Prawo do udostępniania jest co do zasady naruszone, jeśli forma wyrazu publikacji jest systematycznie rozpoznawalna w odpowiedziach chatbota na podobne pytania użytkowników.

• Dostęp. Czy chatbot uzyskał artykuł niezgodnie z prawem, np. obchodząc paywall albo skuteczne techniczne zabezpieczenia przed automatycznym pobieraniem (web scraping).
• Wykorzystanie. Czy odpowiedź ogranicza się do faktów z artykułu, czy w rozpoznawalny sposób odtwarza jego formę, tak że użytkownik nie musi już otwierać oryginału.
• Odpowiedzialność. Dostawca chatbota odpowiada, gdy takie wykorzystanie jest nieodłączną częścią jego modelu biznesowego albo gdy nie wdrożył wiarygodnych i skutecznych środków, które mu zapobiegają.

Trening modeli AI na artykułach prasowych

Dwa z czterech pytań dotyczyły trenowania modeli. Rzecznik zaproponował uznanie ich za niedopuszczalne z dwóch powodów. W sprawie nie ma dowodów, że teksty Like Company trafiły do treningu Gemini, a sam trening nie jest według niego formą korzystania z publikacji w internecie, której dotyczy prawo wydawców.

Dla kompletności rzecznik wskazał jednak, że wykorzystanie utworów i innych chronionych materiałów do trenowania dużych modeli językowych jest co do zasady dozwolone na podstawie wyjątku eksploracji tekstów i danych z art. 4 dyrektywy 2019/790. Ten wyjątek przy celach komercyjnych nie działa wtedy, gdy uprawniony zastrzegł swoje prawa w odpowiedni sposób, np. w formie odczytywalnej maszynowo. Opinia nie rozstrzyga więc sporów o skuteczność takich zastrzeżeń.

Co oznacza opinia dla polskich wydawców i firm AI

Polska wdrożyła dyrektywę 2019/790 nowelizacją ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 26 lipca 2024 roku, która obowiązuje od 20 września 2024 roku. Nowelizacja wprowadziła m.in. prawo pokrewne wydawców prasowych i wyjątek eksploracji tekstów i danych. Wykładnia TSUE będzie wiązała polskie sądy tak samo jak węgierskie, dlatego przyszły wyrok w sprawie C-250/25 wpłynie na spory polskich wydawców z dostawcami chatbotów.

Dla wydawców opinia wskazuje dwa praktyczne obszary. Pierwszy to techniczne zabezpieczenia dostępu, bo ich obejście ma znaczenie dla oceny naruszenia. Drugi to dokumentowanie przypadków, w których odpowiedzi chatbota systematycznie odtwarzają formę ich tekstów, a nie same fakty.

Firmy budujące wyszukiwarki i asystentów AI na technice RAG dostały sygnał, że streszczanie faktów jest bezpieczniejsze niż przekazywanie rozpoznawalnych fragmentów artykułów. Opinia podkreśla też znaczenie filtrów, które ograniczają odtwarzanie cudzych tekstów w odpowiedziach.

Ograniczenia i dalszy przebieg sprawy

Opinia rzecznika generalnego nie wiąże Trybunału. Sędziowie rozpoczęli obrady, a wyrok zostanie wydany w późniejszym terminie, którego TSUE nie podał. Trybunał nie rozstrzygnie też samego sporu, bo zrobi to sąd w Budapeszcie na podstawie odpowiedzi na pytania prejudycjalne.

Komunikat prasowy TSUE nie przesądza, czy Gemini faktycznie naruszył prawa Like Company. Ocena, jak często i w jakim stopniu odpowiedzi chatbota odtwarzały artykuły wydawcy, należy do sądu krajowego. Opisujemy opinię na podstawie komunikatu prasowego Trybunału, który nie jest dokumentem urzędowym, oraz tekstu dyrektywy w EUR-Lex. Tekst nie stanowi porady prawnej.