Aktualności, narzędzia i prawo AIPolska · codziennie
Prawo

Halucynacje AI w pismach do NSA. Dwie sprawy z 2026 roku

Naczelny Sąd Administracyjny dwa razy w 2026 roku stwierdził, że pismo procesowe powstało z pomocą AI i powoływało się na orzeczenia, które nie mówiły tego, co im przypisano.

Prawniczka w ciemnym żakiecie porównuje wydrukowane pismo z żółtymi zakładkami z grubym tomem orzeczeń, obok otwarty laptop, za oknem fasady przedwojennych kamienic
Ilustracja redakcyjna dailyAI

Naczelny Sąd Administracyjny w 2026 roku dwukrotnie uznał, że pismo zawodowego pełnomocnika powstało z pomocą sztucznej inteligencji i zawierało tak zwane halucynacje AI, czyli powołania na orzeczenia, które nie mówiły tego, co im przypisano, albo w ogóle nie istniały. W czerwcu chodziło o spór podatnika z Łodzi o VAT, w sierpniu o skargę kasacyjną samorządowego kolegium odwoławczego z Rzeszowa. Sąd nie ukarał autorów pism, ale ocenił ich pracę bardzo krytycznie. Sprawę przypomniał 15 listopada 2026 roku portal toRzeszow.pl.

Pierwsza sprawa. Zażalenie w sporze o VAT

Postanowienie o sygnaturze I FZ 104/26 zapadło 23 czerwca 2026 roku. Pełnomocnik przedsiębiorcy z Łodzi zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sprawie VAT za IV kwartał 2019 roku i kwartały 2020 roku. Według Infor.pl wartość sporu przekraczała 211 tys. zł. WSA odmówił, bo skarżący nie wykazał konkretnymi dowodami, że wykonanie decyzji grozi mu poważnymi problemami finansowymi.

W zażaleniu pełnomocnik powołał trzy postanowienia NSA o sygnaturach II FZ 230/17, II GZ 452/18 i I GZ 164/22. Orzeczenia istnieją, ale według NSA zapadły w innych terminach niż podano i dotyczyły innych zagadnień, a ich uzasadnienia nie zawierały przypisanych im tez. Sąd uznał, że pismo powstało z silnym wykorzystaniem narzędzi AI i nosi ślady halucynacji. W uzasadnieniu, które według Infor.pl sporządził sędzia Sylwester Marciniak, padło zdanie: „Nader krytycznie należy ocenić bezrefleksyjne korzystanie z narzędzi AI przez zawodowego pełnomocnika”. Zażalenie oddalono jako bezzasadne, bez kary finansowej ani wniosku dyscyplinarnego.

Druga sprawa. Skarga kasacyjna z Rzeszowa

Wyrok o sygnaturze I OSK 590/26 NSA wydał 31 sierpnia 2026 roku. Skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie w sprawie zasiłku stałego, a więc tym razem pismo przygotowała strona reprezentująca organ publiczny. Według Bezprawnika, który opisał wyrok 23 października, z siedmiu orzeczeń przywołanych w skardze dwa miały sygnatury nieobecne w rejestrze NSA.

Pozostałe pięć orzeczeń istniało, ale zapadło w innych terminach i dotyczyło zupełnie innych spraw, na przykład odszkodowań za nieruchomości i przewlekłości postępowania. Jedno z nich wydano w 2026 roku, choć w skardze datowano je na 2024 rok. Sąd uznał, że użycie AI było w tym piśmie oczywiste, i skrytykował korzystanie z takich narzędzi bez jakiejkolwiek weryfikacji wyników. Zmyślone orzecznictwo pominął i rozstrzygnął sprawę na podstawie pozostałych argumentów. Kolegium częściowo wygrało.

Obie sprawy w zestawieniu

Sprawy różnią się skalą błędów i stroną, która je popełniła. Łączy je to, że błędne powołania wyłapał sąd, a nie autor pisma przed jego złożeniem.

  • I FZ 104/26, postanowienie z 23.06.2026. Zażalenie pełnomocnika podatnika w sprawie VAT. Trzy istniejące orzeczenia z błędnymi datami i tezami. Zażalenie oddalone.
  • I OSK 590/26, wyrok z 31.08.2026. Skarga kasacyjna SKO w Rzeszowie w sprawie zasiłku stałego. Siedem orzeczeń, w tym dwie nieistniejące sygnatury. Błędne powołania pominięte, kolegium częściowo wygrało.
  • W żadnej ze spraw sąd nie nałożył kary ani nie skierował zawiadomienia do samorządu zawodowego, przynajmniej według relacji mediów.

Dlaczego AI podaje błędne sygnatury

Model językowy generuje tekst, przewidując kolejne słowa, a nie wyszukując dokumenty w bazie. Sygnatura w formacie II FZ 230/17 wygląda dla niego jak każdy inny ciąg znaków pasujący do kontekstu, więc może połączyć prawdziwy numer z cudzą tezą albo utworzyć numer, który nigdy nie istniał. OpenAI w publikacji z 2025 roku tłumaczy, że modele są trenowane i oceniane w sposób, który nagradza zgadywanie bardziej niż przyznanie się do niewiedzy.

Sprawy z NSA pokazują trudniejszą odmianę problemu. Łatwo wykryć sygnaturę, której nie ma w bazie. Trudniej zauważyć prawdziwe orzeczenie z dopisaną tezą, bo pobieżne sprawdzenie, czy sygnatura istnieje, kończy się wynikiem pozytywnym.

Jak sprawdzać orzeczenia podane przez AI

Krajowa Izba Radców Prawnych opublikowała w 2025 roku rekomendacje dotyczące korzystania z narzędzi AI, w których zaleca m.in. informowanie klienta o używaniu takich narzędzi. Niezależnie od zasad samorządu za treść pisma odpowiada osoba, która je podpisuje. Poniższe kroki przydadzą się prawnikom, urzędnikom i osobom, które same piszą do sądu.

  1. Każdą sygnaturę wyszukaj w oficjalnej bazie, przy sądach administracyjnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), przy sądach powszechnych w Portalu Orzeczeń.
  2. Porównaj datę, skład i przedmiot sprawy z tym, co podało narzędzie AI. Niezgodna data to pierwszy sygnał ostrzegawczy.
  3. Otwórz pełne uzasadnienie i znajdź w nim fragment, na który się powołujesz. Sama zgodność tematu nie wystarczy.
  4. Korzystaj z narzędzi, które pokazują źródło odpowiedzi, i traktuj ich wynik jako wskazówkę do dalszych poszukiwań.
  5. Nie wklejaj akt sprawy ani danych klienta do publicznych chatbotów bez sprawdzenia, jak dostawca przetwarza dane.

Czego nie wiadomo

Pełnych tekstów orzeczeń nie udało nam się otworzyć w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, która podczas sprawdzania zwracała błąd serwera. Relacja opiera się na opisach Infor.pl, Rzeczpospolitej i Bezprawnika, zgodnych co do sygnatur, dat i rozstrzygnięć. Nie wiadomo, z jakich narzędzi korzystali autorzy pism ani czy samorządy zawodowe wszczęły postępowania wyjaśniające.

Podobne sprawy zdarzają się za granicą. W listopadzie opisywaliśmy angielską prokuraturę, która powołała się przed High Court na nieistniejący wyrok. Polskie przypadki dotyczą jednak sądu, którego sędziowie sami mają korzystać z asystenta AI opartego na modelu PLLuM, co pokazuje, że wymóg weryfikacji dotyczy obu stron procesu.

Źródła i data sprawdzenia

  1. AI w pismach procesowych do sądu - halucynacje. Postanowienie NSA z 23 czerwca 2026 r. (I FZ 104/26)Infor.pl, publikacja: 2026-07-17, sprawdzono: 2026-11-15
  2. Orzeczenie NSA: bezrefleksyjne korzystanie z AI przez pełnomocnika to brak profesjonalizmuRzeczpospolita, publikacja: 2026-07-01, sprawdzono: 2026-11-15
  3. Dwa wyroki w ogóle nie istniały. NSA drugi raz w tym roku przyłapał pełnomocnika na pisaniu z AIBezprawnik, publikacja: 2026-10-23, sprawdzono: 2026-11-15
  4. Pełnomocnik powołał się w sądzie na orzeczenia, które mówiły co innego. Sąd: To ślady AItoRzeszow.pl, publikacja: 2026-11-15, sprawdzono: 2026-11-15
  5. Why language models hallucinateOpenAI, publikacja: 2025-09-05, sprawdzono: 2026-11-15
  6. Rekomendacje korzystania z narzędzi AI przez radców prawnychOIRP w Krakowie, publikacja: 2025-05-28, sprawdzono: 2026-11-15
Nota redakcyjna

Artykuł ma charakter informacyjny. Przy decyzjach prawnych, finansowych lub organizacyjnych warto zweryfikować wnioski w odniesieniu do konkretnej sytuacji.