Naczelny Sąd Administracyjny w 2026 roku dwukrotnie uznał, że pismo zawodowego pełnomocnika powstało z pomocą sztucznej inteligencji i zawierało tak zwane halucynacje AI, czyli powołania na orzeczenia, które nie mówiły tego, co im przypisano, albo w ogóle nie istniały. W czerwcu chodziło o spór podatnika z Łodzi o VAT, w sierpniu o skargę kasacyjną samorządowego kolegium odwoławczego z Rzeszowa. Sąd nie ukarał autorów pism, ale ocenił ich pracę bardzo krytycznie. Sprawę przypomniał 15 listopada 2026 roku portal toRzeszow.pl.
Pierwsza sprawa. Zażalenie w sporze o VAT
Postanowienie o sygnaturze I FZ 104/26 zapadło 23 czerwca 2026 roku. Pełnomocnik przedsiębiorcy z Łodzi zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sprawie VAT za IV kwartał 2019 roku i kwartały 2020 roku. Według Infor.pl wartość sporu przekraczała 211 tys. zł. WSA odmówił, bo skarżący nie wykazał konkretnymi dowodami, że wykonanie decyzji grozi mu poważnymi problemami finansowymi.
W zażaleniu pełnomocnik powołał trzy postanowienia NSA o sygnaturach II FZ 230/17, II GZ 452/18 i I GZ 164/22. Orzeczenia istnieją, ale według NSA zapadły w innych terminach niż podano i dotyczyły innych zagadnień, a ich uzasadnienia nie zawierały przypisanych im tez. Sąd uznał, że pismo powstało z silnym wykorzystaniem narzędzi AI i nosi ślady halucynacji. W uzasadnieniu, które według Infor.pl sporządził sędzia Sylwester Marciniak, padło zdanie: „Nader krytycznie należy ocenić bezrefleksyjne korzystanie z narzędzi AI przez zawodowego pełnomocnika”. Zażalenie oddalono jako bezzasadne, bez kary finansowej ani wniosku dyscyplinarnego.
Druga sprawa. Skarga kasacyjna z Rzeszowa
Wyrok o sygnaturze I OSK 590/26 NSA wydał 31 sierpnia 2026 roku. Skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie w sprawie zasiłku stałego, a więc tym razem pismo przygotowała strona reprezentująca organ publiczny. Według Bezprawnika, który opisał wyrok 23 października, z siedmiu orzeczeń przywołanych w skardze dwa miały sygnatury nieobecne w rejestrze NSA.
Pozostałe pięć orzeczeń istniało, ale zapadło w innych terminach i dotyczyło zupełnie innych spraw, na przykład odszkodowań za nieruchomości i przewlekłości postępowania. Jedno z nich wydano w 2026 roku, choć w skardze datowano je na 2024 rok. Sąd uznał, że użycie AI było w tym piśmie oczywiste, i skrytykował korzystanie z takich narzędzi bez jakiejkolwiek weryfikacji wyników. Zmyślone orzecznictwo pominął i rozstrzygnął sprawę na podstawie pozostałych argumentów. Kolegium częściowo wygrało.
Obie sprawy w zestawieniu
Sprawy różnią się skalą błędów i stroną, która je popełniła. Łączy je to, że błędne powołania wyłapał sąd, a nie autor pisma przed jego złożeniem.
- I FZ 104/26, postanowienie z 23.06.2026. Zażalenie pełnomocnika podatnika w sprawie VAT. Trzy istniejące orzeczenia z błędnymi datami i tezami. Zażalenie oddalone.
- I OSK 590/26, wyrok z 31.08.2026. Skarga kasacyjna SKO w Rzeszowie w sprawie zasiłku stałego. Siedem orzeczeń, w tym dwie nieistniejące sygnatury. Błędne powołania pominięte, kolegium częściowo wygrało.
- W żadnej ze spraw sąd nie nałożył kary ani nie skierował zawiadomienia do samorządu zawodowego, przynajmniej według relacji mediów.
Dlaczego AI podaje błędne sygnatury
Model językowy generuje tekst, przewidując kolejne słowa, a nie wyszukując dokumenty w bazie. Sygnatura w formacie II FZ 230/17 wygląda dla niego jak każdy inny ciąg znaków pasujący do kontekstu, więc może połączyć prawdziwy numer z cudzą tezą albo utworzyć numer, który nigdy nie istniał. OpenAI w publikacji z 2025 roku tłumaczy, że modele są trenowane i oceniane w sposób, który nagradza zgadywanie bardziej niż przyznanie się do niewiedzy.
Sprawy z NSA pokazują trudniejszą odmianę problemu. Łatwo wykryć sygnaturę, której nie ma w bazie. Trudniej zauważyć prawdziwe orzeczenie z dopisaną tezą, bo pobieżne sprawdzenie, czy sygnatura istnieje, kończy się wynikiem pozytywnym.
Jak sprawdzać orzeczenia podane przez AI
Krajowa Izba Radców Prawnych opublikowała w 2025 roku rekomendacje dotyczące korzystania z narzędzi AI, w których zaleca m.in. informowanie klienta o używaniu takich narzędzi. Niezależnie od zasad samorządu za treść pisma odpowiada osoba, która je podpisuje. Poniższe kroki przydadzą się prawnikom, urzędnikom i osobom, które same piszą do sądu.
- Każdą sygnaturę wyszukaj w oficjalnej bazie, przy sądach administracyjnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), przy sądach powszechnych w Portalu Orzeczeń.
- Porównaj datę, skład i przedmiot sprawy z tym, co podało narzędzie AI. Niezgodna data to pierwszy sygnał ostrzegawczy.
- Otwórz pełne uzasadnienie i znajdź w nim fragment, na który się powołujesz. Sama zgodność tematu nie wystarczy.
- Korzystaj z narzędzi, które pokazują źródło odpowiedzi, i traktuj ich wynik jako wskazówkę do dalszych poszukiwań.
- Nie wklejaj akt sprawy ani danych klienta do publicznych chatbotów bez sprawdzenia, jak dostawca przetwarza dane.
Czego nie wiadomo
Pełnych tekstów orzeczeń nie udało nam się otworzyć w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, która podczas sprawdzania zwracała błąd serwera. Relacja opiera się na opisach Infor.pl, Rzeczpospolitej i Bezprawnika, zgodnych co do sygnatur, dat i rozstrzygnięć. Nie wiadomo, z jakich narzędzi korzystali autorzy pism ani czy samorządy zawodowe wszczęły postępowania wyjaśniające.
Podobne sprawy zdarzają się za granicą. W listopadzie opisywaliśmy angielską prokuraturę, która powołała się przed High Court na nieistniejący wyrok. Polskie przypadki dotyczą jednak sądu, którego sędziowie sami mają korzystać z asystenta AI opartego na modelu PLLuM, co pokazuje, że wymóg weryfikacji dotyczy obu stron procesu.
Źródła i data sprawdzenia
- AI w pismach procesowych do sądu - halucynacje. Postanowienie NSA z 23 czerwca 2026 r. (I FZ 104/26)Infor.pl, publikacja: 2026-07-17, sprawdzono: 2026-11-15
- Orzeczenie NSA: bezrefleksyjne korzystanie z AI przez pełnomocnika to brak profesjonalizmuRzeczpospolita, publikacja: 2026-07-01, sprawdzono: 2026-11-15
- Dwa wyroki w ogóle nie istniały. NSA drugi raz w tym roku przyłapał pełnomocnika na pisaniu z AIBezprawnik, publikacja: 2026-10-23, sprawdzono: 2026-11-15
- Pełnomocnik powołał się w sądzie na orzeczenia, które mówiły co innego. Sąd: To ślady AItoRzeszow.pl, publikacja: 2026-11-15, sprawdzono: 2026-11-15
- Why language models hallucinateOpenAI, publikacja: 2025-09-05, sprawdzono: 2026-11-15
- Rekomendacje korzystania z narzędzi AI przez radców prawnychOIRP w Krakowie, publikacja: 2025-05-28, sprawdzono: 2026-11-15
Artykuł ma charakter informacyjny. Przy decyzjach prawnych, finansowych lub organizacyjnych warto zweryfikować wnioski w odniesieniu do konkretnej sytuacji.



