PLLuM trafi do NSA. Asystent AI pomoże sędziom administracyjnym

Co podpisały Ministerstwo Cyfryzacji i NSA

Porozumienie ma formę listu intencyjnego, czyli deklaracji współpracy, a nie umowy wdrożeniowej z terminami i budżetem. Ministerstwo Cyfryzacji zapewni NSA i pozostałym sądom administracyjnym dostęp do kolejnych wersji Asystenta Urzędniczego AI oraz wsparcie przy wdrożeniu modelu PLLuM. NSA w zamian udostępni NASK orzeczenia ze swojej publicznej bazy, aby doskonalić narzędzia AI.

Obie strony podkreślają, że współpraca opiera się na dobrowolności i przejrzystości. Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski zaznaczył, że na końcu każdego procesu ma stać człowiek. Prezes NSA prof. Jacek Chlebny zapowiedział, że doświadczenia z testów posłużą do zbudowania asystenta AI przeznaczonego dla sędziów.

Co sprawdzą pracownicy NSA w pilotażu

Asystent Urzędniczy AI to narzędzie, które Ministerstwo Cyfryzacji przygotowuje dla pracowników administracji publicznej. W NSA najpierw przetestuje je 30 osób. Według komunikatu ministerstwa sprawdzą, jak asystent radzi sobie z czterema typami zadań:

• streszczaniem i porównywaniem dokumentów,
• generowaniem projektów pism,
• wyszukiwaniem przepisów prawa,
• anonimizacją, czyli usuwaniem z dokumentów danych pozwalających zidentyfikować osoby.

Czym będzie asystent AI dla sędziów

Drugim etapem ma być Asystent AI Sędziego Sądu Administracyjnego. To narzędzie ma uwzględniać specyfikę pracy sędziego i asystenta sędziego oraz obejmować funkcje związane bezpośrednio z orzekaniem i obsługą akt spraw. Ministerstwo nie opisało, jakie dokładnie będą to funkcje.

Zasada pozostaje taka sama jak w pilotażu. Każdy dokument przygotowany przez AI musi sprawdzić i zatwierdzić sędzia, więc narzędzie ma pomagać w pracy, a nie podejmować decyzji. W naszej ocenie to rozsądne założenie, bo modele językowe nadal mylą się przy cytowaniu przepisów i orzeczeń, a w sądzie taki błąd może przesądzić o wyniku sprawy.

Dlaczego ważne są orzeczenia z bazy NSA

PLLuM to rodzina polskich modeli językowych rozwijanych przez konsorcjum instytucji naukowych na zlecenie Ministerstwa Cyfryzacji. Orzeczenia sądów administracyjnych to duży zbiór starannie zredagowanych tekstów prawniczych po polsku, dotyczących m.in. podatków, budownictwa i decyzji urzędów. Dostęp do nich może poprawić działanie modelu w języku prawniczym.

Ministerstwo podkreśla, że NSA przekaże orzeczenia NASK wyłącznie w celu doskonalenia narzędzi AI. Komunikat nie wyjaśnia, czy dane trafią do treningu samego modelu PLLuM, czy na przykład do wyszukiwarki, z której asystent korzysta przy odpowiedziach. Nie opisuje też, jak zostaną zabezpieczone dane osobowe, które mimo anonimizacji mogą zostać w treści orzeczeń.

Czego jeszcze nie wiadomo

Ministerstwo nie podało harmonogramu pilotażu, terminu powstania asystenta dla sędziów ani kosztów wdrożenia. Nie wiadomo też, czy narzędzie trafi do wojewódzkich sądów administracyjnych w tym samym czasie co do NSA oraz czy wyniki testów zostaną opublikowane.

Otwarte pozostaje pytanie o przepisy. Unijny AI Act zalicza systemy AI przeznaczone do pomocy organom sądowym w badaniu i interpretacji faktów oraz prawa do kategorii wysokiego ryzyka. Komunikat nie wspomina, jak projekt spełni wynikające z tego obowiązki, w tym dotyczące dokumentacji, nadzoru człowieka i jakości danych.

Co to oznacza dla stron postępowań

Na razie nic się nie zmienia dla osób i firm, które skarżą decyzje urzędów. Pilotaż dotyczy pracy wewnątrz sądu, a wyroki nadal wydają sędziowie. Jeśli narzędzie trafi do codziennej pracy, może skrócić czas przygotowania uzasadnień i analizy akt, ale ministerstwo nie podało żadnych szacunków.

Dla rynku AI w Polsce to kolejny sygnał, że administracja stawia na krajowe modele. Wdrożenie w sądach będzie jednym z trudniejszych testów PLLuM, bo wymaga precyzji, rozliczalności i ochrony danych na poziomie wyższym niż typowy urzędowy asystent.