Sankcje USA na chińskie firmy AI za tajemnice Google

Kogo objęły sankcje Departamentu Stanu

Departament Stanu opublikował 19 października komunikat z uzasadnieniem, a Biuro Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) w Departamencie Skarbu tego samego dnia dopisało podmioty do listy sankcyjnej. Głównym celem jest Shanghai Zhisuan Technology, spółka, którą Linwei Ding założył w Chinach w 2023 roku. Według komunikatu reklamowano ją jako twórcę oprogramowania przyspieszającego uczenie maszynowe, w tym trenowanie największych modeli na superkomputerach.

Drugim celem jest MiraclePlus, czyli Qiji Chuangtan Beijing Investment Management. To pekiński fundusz venture capital, który dwa razy w roku prowadzi program dla startupów, zakończony prezentacją przed inwestorami. Departament Stanu twierdzi, że Ding zgłosił Zhisuan do tego programu, powołując się na znajomość technologii i wewnętrznych systemów Google, a fundusz dał spółce kapitał zalążkowy za udziały. Sankcje objęły też trzy podmioty zależne od MiraclePlus.

• Shanghai Zhisuan Technology Co Ltd - spółka Dinga z Szanghaju,
• Qiji Chuangtan Beijing Investment Management Co Ltd (MiraclePlus) - inwestor,
• Beijing Qiji Chuangtan Phase I Venture Capital Center - fundusz MiraclePlus z 2020 roku,
• Beijing Qiji Chuangtan Phase II Venture Capital Center - fundusz MiraclePlus z 2022 roku,
• Beijing Qiji Chuangtan Zhiyuan Enterprise Management Center - spółka należąca do funduszu Phase I.

Co oznaczają sankcje z ustawy PAIPA

PAIPA weszła w życie w styczniu 2023 roku i nakazuje karać zagraniczne podmioty, które dopuściły się znaczącej kradzieży tajemnic handlowych osób z USA albo na niej skorzystały. Dotyczy kradzieży od 5 stycznia 2023 roku, jeśli zagraża ona bezpieczeństwu narodowemu, polityce zagranicznej albo gospodarce USA. Sankcje mogą też objąć tych, którzy taką kradzież finansowali lub wspierali.

Departament Stanu zastosował wobec wszystkich pięciu podmiotów środki z sekcji 2(b)(1), oznaczone literami A, D, H, I i J. Według wpisu OFAC wśród nich jest blokada mienia i interesów w mieniu znajdującym się w USA lub pod kontrolą osób z USA. Podmioty trafiły na listę NS-MBS, a nie na główną listę SDN. OFAC wydał też dwie licencje ogólne, w tym jedną pozwalającą na wygaszenie transakcji z objętymi sankcjami firmami.

W komunikacie resort przypomina, że celem sankcji jest zmiana zachowania, a objęte nimi podmioty mogą ubiegać się o skreślenie z listy. Z dokumentów nie wynika, jaka jest wartość zablokowanych aktywów ani czy firmy mają majątek w USA.

Jak zakończyła się sprawa karna Linweia Dinga

Ding pracował w Google jako inżynier oprogramowania. Według Departamentu Sprawiedliwości od maja 2022 do kwietnia 2023 roku kopiował poufne materiały o układach TPU, systemach GPU i kartach sieciowych SmartNIC, czyli o sprzęcie, na którym Google trenuje i uruchamia modele AI. Courthouse News, relacjonujący proces, podał liczbę 1255 wewnętrznych dokumentów. W tym samym czasie Ding rozmawiał o posadzie dyrektora technicznego w jednej chińskiej firmie i zakładał własną.

Sprawa trwała ponad dwa i pół roku. Wyrok w pierwszej instancji jest łagodniejszy, niż wskazywało orzeczenie ławy przysięgłych.

• 6 marca 2024 roku - zatrzymanie Dinga w Kalifornii,
• 29 stycznia 2026 roku - ława przysięgłych w San Francisco uznaje go winnym 7 zarzutów szpiegostwa gospodarczego i 7 zarzutów kradzieży tajemnic handlowych,
• sierpień 2026 roku - sędzia Vince Chhabria uchyla skazanie za szpiegostwo, bo nie wykazano zamiaru działania na korzyść chińskiego rządu,
• 1 września 2026 roku - wyrok 12 miesięcy bez jednego dnia więzienia, 2 lata nadzoru, ponad 198 tys. USD naprawienia szkody na rzecz Google i 2500 USD grzywny,
• 19 października 2026 roku - sankcje Departamentu Stanu na Zhisuan i MiraclePlus.

Ograniczenia i niewiadome

Departament Stanu opisuje działania Zhisuan i MiraclePlus jako ustalenia administracji, a nie wyrok sądu wobec tych firm. Sąd karny badał odpowiedzialność samego Dinga, a obrona zapowiedziała apelację. Sędzia zaznaczył, że sąd apelacyjny może przywrócić skazanie za szpiegostwo, co wymagałoby ponownego wymiaru kary.

Nie wiadomo, czy Zhisuan rzeczywiście zbudował produkt na podstawie skopiowanych materiałów ani czy MiraclePlus wiedział o ich pochodzeniu. Komunikat mówi o wsparciu kradzieży, ale nie przytacza dowodów. Do chwili publikacji ani spółki, ani władze Chin nie skomentowały sankcji.

Co sankcje oznaczają dla firm w Polsce

Sankcje OFAC wiążą wprost osoby i firmy z USA, w tym amerykańskie banki i spółki zależne. Polskie firmy, które rozliczają się w dolarach albo współpracują z podmiotami z USA, powinny dopisać nowe nazwy do list sprawdzanych w procedurach compliance. Dla większości odbiorców w Polsce praktyczne znaczenie jest jednak inne.

Sprawa pokazuje, że w USA kradzież wiedzy o infrastrukturze AI kończy się nie tylko procesem pracownika, ale też sankcjami wobec jego inwestorów. W Polsce tajemnice przedsiębiorstwa chroni ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, wdrażająca unijną dyrektywę 2016/943, a ochrona zależy od tego, czy firma podjęła rozsądne działania, aby informacje zachować w poufności. W naszej ocenie zespoły rozwijające własne modele lub infrastrukturę AI powinny objąć dokumentację techniczną kontrolą dostępu i rejestrem pobrań, bo w sporze o tajemnicę przedsiębiorstwa to one są dowodem.

Temat wpisuje się w szerszy spór USA i Chin o technologie AI. Wcześniej Waszyngton zakazał w agencjach federalnych produktów DeepSeek, a Pekin zaostrzył kontrolę eksportu własnych technologii AI.