10 oszustw z użyciem AI. Brytyjska lista i sposoby ochrony

Co opublikował brytyjski urząd

AI Scam Watchlist to 15-stronicowy dokument National Trading Standards, instytucji koordynującej w Anglii i Walii walkę z oszustwami konsumenckimi. Powstał na podstawie rejestrów i spraw prowadzonych przez NTS, danych Chartered Trading Standards Institute oraz informacji od organizacji partnerskich. Urząd przedstawił go 30 września 2026 roku jako pierwsze takie zestawienie.

Główna teza dokumentu brzmi, że AI uprzemysławia oszustwa. Przestępcy nie potrzebują już zaawansowanej wiedzy technicznej, aby w kilka minut zbudować sklep, profil randkowy czy stronę funduszu inwestycyjnego. Gdy strona zostanie zablokowana, mogą ją równie szybko odtworzyć pod innym adresem.

Do dokumentu dołączono sondaż Censuswide na reprezentatywnej grupie 2000 dorosłych, przeprowadzony 18-22 września 2026 roku. 47 proc. badanych uważa, że coraz trudniej ocenić, co w sieci jest prawdziwe, a 19 proc. unika części aktywności online z obawy przed oszustwem. Jednocześnie 62 proc. deklaruje, że rozpoznałoby oszustwo przygotowane z pomocą AI.

Narzędzia, z których korzystają oszuści

NTS wyróżnia 9 możliwości AI, które powtarzają się niemal we wszystkich opisanych schematach. Część z nich jest znana od lat, ale ich koszt i czas przygotowania spadły do minimum.

• Cyfrowi ludzie, czyli wygenerowane postacie, które występują w filmach i czasem rozmawiają z ofiarą na żywo.
• Deepfake wideo, czyli sfałszowane nagrania z wizerunkiem znanej lub bliskiej osoby.
• Klonowanie głosu na podstawie krótkiego nagrania, używane w telefonach i wiadomościach głosowych.
• Strony internetowe generowane przez AI, w tym kopie sklepów, biur podróży i banków.
• Fałszywe opinie pisane masowo, aby sklep lub fachowiec wyglądał na sprawdzonego.
• Chatboty, które odpowiadają na pytania klientów i budują zaufanie.
• Wiadomości e-mail, SMS i wpisy w mediach społecznościowych bez błędów językowych, dopasowane do odbiorcy.
• Wygenerowane zdjęcia produktów, mieszkań, samochodów i dokumentów.
• Zatruwanie wyszukiwania AI, czyli podsuwanie fałszywych treści systemom, które potem kierują użytkowników do oszukańczych stron.

Lista 10 oszustw wspieranych przez AI

Zestawienie poniżej streszcza wszystkie 10 pozycji z listy NTS w tej samej kolejności. Przy każdej podajemy, na czym polega oszustwo i co według urzędu najczęściej pozwala je wykryć.

1. Fałszywe sklepy. Kopie stron znanych marek albo sklepy rzekomo rodzinnych firm z lokalnymi produktami. Towar nie dociera albo jest tanim zamiennikiem, a dane karty trafiają do przestępców. Warto sprawdzić adres strony, opinie w niezależnych serwisach i adres firmy na mapie.
2. Fałszywe oferty pracy. Ogłoszenia i rozmowy kwalifikacyjne wyglądają profesjonalnie, ale kandydat ma zapłacić za sprzęt, szkolenie lub formalności. Prawdziwy pracodawca nie pobiera opłat za zatrudnienie.
3. Oszustwa inwestycyjne. Deepfake'i celebrytów polecają kryptowaluty lub platformy inwestycyjne, a pierwsza wypłata zysku ma tylko zachęcić do większej wpłaty. Panel pokazujący rosnące saldo nie jest dowodem, że pieniądze istnieją.
4. Oszustwa romantyczne i na przyjaciela. AI pomaga prowadzić rozmowy przez tygodnie, pamiętać szczegóły z życia ofiary i tworzyć zdjęcia oraz nagrania. Prośba o pieniądze od osoby poznanej tylko w sieci jest sygnałem alarmowym.
5. Fałszywe podróże i bilety. Strony linii lotniczych, noclegów i wydarzeń z ofertami poniżej rynkowych cen, wspierane reklamami i opiniami. Oszustwo wychodzi na jaw zwykle dopiero na lotnisku lub przy wejściu.
6. Fałszywa pomoc techniczna. Komunikaty o wirusie lub włamaniu na konto skłaniają do zapłaty, podania hasła lub zdalnego dostępu do komputera. Firmy technologiczne nie kontaktują się w ten sposób bez powodu.
7. Podszywanie się pod bliskich. Głos lub obraz dziecka czy przyjaciela w wiadomości o nagłej sytuacji. NTS zaleca oddzwonienie na znany numer i rodzinne hasło.
8. Nieuczciwi fachowcy. Profile z maksymalną oceną i wieloma opiniami, wygenerowanymi przez AI. Po wpłacie zaliczki praca jest wykonana źle albo wcale. Pomaga porównanie co najmniej trzech wycen.
9. Fałszywe zbiórki. Strony i apele podszywające się pod organizacje charytatywne, często tuż po katastrofach. Organizację sprawdza się w oficjalnym rejestrze i wpłaca przez jej własną stronę.
10. Oszustwa na odzyskanie pieniędzy. Ofiara wcześniejszego oszustwa dostaje propozycję pomocy od rzekomego policjanta, prawnika lub firmy windykacyjnej, która żąda opłaty z góry. Prawdziwe instytucje nie pobierają opłat za odzyskanie skradzionych środków.

Dlaczego stare sposoby rozpoznawania oszustw zawodzą

Przez lata najprostszą wskazówką były błędy językowe w wiadomościach i nieporadnie zrobione strony. Organizacja konsumencka Which? podkreśla w komentarzu do listy, że na literówkach nie można już polegać. To ważne także w Polsce, bo modele językowe piszą poprawną polszczyzną i oszuści nie muszą już tłumaczyć tekstów automatycznym translatorem.

Drugi sygnał, który przestaje działać, to głos lub obraz. NTS pisze wprost, że zobaczenie lub usłyszenie kogoś nie dowodzi, że rozmowa jest prawdziwa. Szczegółowo opisujemy ten mechanizm w tekście o oszustwie na podrobiony głos. Narzędzia do wykrywania treści generowanych, takie jak SynthID Detector Google'a, rozpoznają tylko materiały oznaczone znakiem wodnym konkretnego dostawcy, więc nie zastąpią zdrowego rozsądku.

Urząd spodziewa się, że kolejnym etapem będą oszustwa prowadzone przez agentów AI, czyli programy wykonujące wieloetapowe zadania z minimalnym udziałem człowieka. Na razie to prognoza NTS, a nie opis potwierdzonych spraw.

Kampania INTERPOL przeciw oszustwom z deepfake'ami

18 października 2026 roku INTERPOL uruchomił kampanię informacyjną o oszustwach z użyciem treści wygenerowanych lub zmienionych przez AI. Składają się na nią trzy krótkie filmy, same wygenerowane przez AI, z hasłem „Wait. Validate. Don't take the bait.”. Kampania jest częścią projektu SynthWave PLUS, finansowanego przez rząd Japonii i skierowanego przede wszystkim do policji w Azji Południowo-Wschodniej, ale porady mają charakter uniwersalny.

Organizacja zwraca uwagę, że deepfake'i coraz rzadziej dotyczą wyłącznie znanych osób. Ofiarami są zwykli ludzie, a schematy obejmują oszustwa inwestycyjne, podszywanie się pod współpracownika lub członka rodziny, oszustwa romantyczne i sekstorsję. Dyrektor Centrum Innowacji INTERPOL Toshinobu Yasuhira ujął to tak, że AI usuwa typowe sygnały oszustwa, takie jak literówki czy niespójne logo.

Sygnały ostrzegawcze z kampanii pokrywają się z listą NTS. Są to niezamówiony kontakt, presja czasu, gra na emocjach i prośba o dyskrecję, nietypowa forma płatności (przelew, kryptowaluty, karty podarunkowe) oraz zbyt szybko rozwijająca się znajomość internetowa. Dla firm INTERPOL dodaje trzy zalecenia, które warto wpisać do procedur.

• Obowiązkowe szkolenia zespołów z deepfake'ów, oszustw głosowych (vishingu) i socjotechniki.
• Wieloetapowa weryfikacja przelewów i przekazywania danych, przy dużych kwotach także potwierdzenie osobiste.
• Regularne aktualizacje oprogramowania, które chronią urządzenia przed złośliwym oprogramowaniem.

Jak chronić się w Polsce

Brytyjskie zalecenia przenoszą się na polskie warunki niemal bez zmian. Różnią się instytucje i numery, pod które zgłasza się podejrzane treści. Poniższa lista łączy rady NTS z polskimi narzędziami, które sprawdziliśmy 19 października 2026 roku.

1. Zatrzymaj się przed płatnością. Presja czasu, licznik promocji i prośba o dyskrecję to najczęstsze sygnały oszustwa we wszystkich 10 schematach.
2. Sprawdzaj adres strony i firmę niezależnie od reklamy. CERT Polska prowadzi listę ostrzeżeń przed niebezpiecznymi stronami, którą operatorzy wykorzystują do blokowania wyłudzeń.
3. Przed inwestycją sprawdź podmiot na Liście ostrzeżeń publicznych Komisji Nadzoru Finansowego. Brak firmy na liście nie oznacza jednak, że jest wiarygodna.
4. Płać kartą lub metodą z ochroną kupującego, a unikaj zwykłego przelewu do nieznanego sprzedawcy.
5. Każdą prośbę o pieniądze od bliskich potwierdź telefonem na zapisany numer albo rodzinnym hasłem.
6. Podejrzane strony, e-maile i wiadomości zgłaszaj przez incydent.cert.pl, a podejrzane SMS-y przekaż bezpłatnie na numer 8080.
7. Jeśli doszło do wpłaty, od razu dzwoń do banku, a potem zgłoś sprawę na policję. Nie odpowiadaj na oferty odzyskania pieniędzy za opłatą.

Ograniczenia brytyjskiego zestawienia

Lista NTS jest materiałem edukacyjnym, a nie statystyką przestępczości. Urząd nie podaje, ile spraw dotyczy poszczególnych schematów ani jakie straty powodują, a ranking nie jest uszeregowany według skali zjawiska. Dane z sondażu opisują opinie Brytyjczyków, a nie liczbę ofiar.

Polskie służby nie publikują osobnej statystyki oszustw z użyciem AI. Nie wiadomo więc, czy w Polsce dominują te same schematy co w Wielkiej Brytanii. W naszej ocenie lista jest przydatna przede wszystkim jako ściąga do rozmowy z rodzicami, dziadkami i pracownikami, bo opisuje mechanizmy, a nie pojedyncze kampanie, które szybko się zmieniają.