Nippan potwierdza: sprzedawał japońskie książki Anthropic

Co Nippan przyznał w odpowiedzi dla wydawców

Japońskie Stowarzyszenie Wydawców Książek, w skrócie JBPA, zadało Nippan Group Holdings dwa pytania. Czy wśród książek sprzedanych Anthropic były publikacje jego członków? Jakie stanowisko ma hurtownik wobec masowej sprzedaży książek zagranicznym podmiotom bez zgody wydawców? Pismo, datowane na 17 września 2026 roku, opisała agencja Kyodo, a jego treść powtórzyły dzienniki regionalne, m.in. Chunichi Shimbun i Okinawa Times.

Nippan odpowiedział na piśmie do 6 października. Według Kyodo potwierdził, że jego zagraniczna spółka zależna sprzedawała książki Anthropic przez około rok od grudnia 2024 roku. Nikkei precyzuje, że chodzi o okres do grudnia 2025 roku i że wśród sprzedanych tytułów były książki wydawnictw należących do JBPA. Hurtownik zastrzegł, że nie traktował tych zakupów jako przeznaczonych do trenowania AI.

Skąd wiadomo o zakupach Anthropic w Japonii

Ślad prowadzi do amerykańskiego procesu Bartz przeciwko Anthropic. Z dokumentów sądowych wynika, że Anthropic kupował papierowe książki na dużą skalę, odcinał grzbiety, skanował strony i wyrzucał oryginały. Według Kyodo te same akta pokazały, że japoński hurtownik miał podpisaną umowę z Anthropic już jesienią 2024 roku. Japońskie media pisały o tym od września 2026 roku, a JBPA zażądało wyjaśnień.

Drugim tropem jest śledztwo telewizji Nippon TV. Według jej ustaleń spółka z grupy dużego dystrybutora wysłała od ubiegłego roku do USA ponad 50 ton towaru oznaczonego jako japońskie książki, co odpowiada ok. 100 tys. egzemplarzy. Koreańska stacja SBS, powołując się na Kyodo, podaje, że w antykwariatach masowo kupowano książki specjalistyczne z filozofii, historii, medycyny i prawa.

• Jesień 2024 roku: według akt sądowych japoński hurtownik ma już umowę z Anthropic.
• Grudzień 2024 - grudzień 2025 roku: okres sprzedaży podany przez Nippan według Nikkei.
• 23 czerwca 2025 roku: sędzia William Alsup orzeka w sprawie Bartz przeciwko Anthropic, że trening na legalnie kupionych książkach jest dozwolonym użytkiem.
• 17 września 2026 roku: JBPA wysyła pismo do Nippan Group Holdings.
• 6 października 2026 roku: media informują o odpowiedzi Nippan potwierdzającej sprzedaż.

Dlaczego wydawcy protestują, skoro książki kupiono legalnie

Spór nie dotyczy kradzieży egzemplarzy, tylko zgody na sposób ich wykorzystania. Przedstawiciel JBPA powiedział Kyodo, że byłoby godne pożałowania, gdyby sprzedaż odbyła się ze świadomością, że książki trafią do treningu AI. Stowarzyszenie stoi na stanowisku, że książek nie powinno się sprzedawać w tym celu bez zgody wydawców lub autorów.

W amerykańskim prawie Anthropic ma w tej kwestii mocną pozycję. W orzeczeniu z 23 czerwca 2025 roku sędzia Alsup uznał, że zastąpienie kupionych papierowych egzemplarzy cyfrowymi skanami jest dozwolonym użytkiem (fair use). Za naruszenie uznał natomiast pobieranie książek z pirackich bibliotek. Tej części dotyczyła ugoda na 1,5 mld USD, czyli ok. 5,83 mld zł według kursu NBP z 6 października 2026 roku, obejmująca ok. 500 tys. utworów po ok. 3 tys. USD za tytuł.

Co sprawa Nippan oznacza dla Polski

Nie znaleźliśmy doniesień o podobnych masowych zakupach u polskich hurtowników ani w antykwariatach. Mechanizm jest jednak uniwersalny: firma AI może kupić książki na wolnym rynku, a wydawca dowiaduje się o tym dopiero z dokumentów sądowych. Zasada wyczerpania prawa sprawia, że wydawca nie kontroluje dalszej odsprzedaży egzemplarza, który legalnie wprowadził do obrotu.

Inaczej wygląda samo kopiowanie treści do treningu. W Polsce ocenia się je przez wyjątek eksploracji tekstów i danych (TDM) w art. 26³ ustawy o prawie autorskim, obowiązujący od 20 września 2024 roku. Uprawniony może eksplorację wyraźnie zastrzec. Dostawcy modeli ogólnego przeznaczenia muszą też według art. 53 AI Act respektować takie zastrzeżenia i publikować podsumowanie danych treningowych. W naszej ocenie dla polskich wydawców praktyczny wniosek jest prosty: zastrzeżenie TDM warto umieścić w umowach dystrybucyjnych, metadanych i stopce redakcyjnej, a umowy z hurtownikami sprawdzić pod kątem sprzedaży hurtowej za granicę. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Czego jeszcze nie wiadomo

Nippan nie ujawnił liczby egzemplarzy, wartości transakcji ani listy tytułów. Nie wiadomo, czy dane Nippon TV o 50 tonach dotyczą wyłącznie tej samej sprzedaży. Anthropic nie odniósł się publicznie do japońskich doniesień, a pełna treść odpowiedzi hurtownika nie została opublikowana.

Otwarte pozostaje też pytanie o japońskie prawo i ewentualne roszczenia. Wydawcy mogą próbować dochodzić swoich racji na podstawie umów z hurtownikiem, ale na razie nie ogłosili kroków prawnych. Do sprawy wrócimy, gdy JBPA lub Anthropic przedstawią stanowisko.