DUAIN. Polska współtworzy europejską sieć AI podwójnego zastosowania

Czym jest sieć AI podwójnego zastosowania DUAIN

DUAIN (Dual-Use AI Collaborative Innovation Network) ma być platformą współpracy między trzema środowiskami: cywilną nauką, firmami technologicznymi i sektorem obronnym. Według Ministerstwa Cyfryzacji sieć łączy badaczy, firmy i instytucje publiczne z zaufanych krajów, które mają wspólnie opracowywać rozwiązania AI dla potrzeb cywilnych i bezpieczeństwa.

Technologia podwójnego zastosowania to taka, którą można wykorzystać zarówno w gospodarce, jak i w obronności. W przypadku AI granica zaciera się szybko. Model rozpoznający obiekty na zdjęciach satelitarnych pomaga w rolnictwie i logistyce, ale tak samo nadaje się do rozpoznania wojskowego.

Według ITwiz jednym z obszarów współpracy ma być tzw. physical AI, czyli sztuczna inteligencja działająca w świecie fizycznym, na przykład w robotach i pojazdach autonomicznych. Sieć ma ułatwiać przejście od wyników badań do rozwiązań, które da się wdrożyć.

Kto stoi za inicjatywą

Inauguracyjne spotkanie odbyło się podczas GESDA Anticipation Summit 2026 (14-15 października), dorocznego szczytu fundacji Geneva Science and Diplomacy Anticipator. Otworzyli je wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski oraz Enrico Letta, były premier Włoch i przewodniczący Forum Dyplomacji GESDA.

Założenia sieci przedstawił prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS i członek Niezależnego Międzynarodowego Panelu Naukowego ONZ ds. AI. W komunikacie instytutu podkreślił, że europejskie zespoły badawcze mają dużą wiedzę o AI, ale nie zawsze trafia ona tam, gdzie mogłaby zostać wykorzystana, także w obronności.

Wicepremier Gawkowski w wystąpieniu w Genewie mówił, że suwerenność cyfrowa nie oznacza izolacji, lecz realny wybór technologii i współpracę z zaufanymi partnerami. Jako wzór wspólnych europejskich projektów wskazał CERN, który odwiedził podczas tej samej wizyty.

Oś czasu i tło finansowania

DUAIN powstaje w czasie sporu o to, czy unijne pieniądze na badania mogą trafiać do projektów obronnych. Obecny program Horyzont Europa finansuje wyłącznie badania o zastosowaniach cywilnych, a projekty wojskowe przechodzą przez osobny Europejski Fundusz Obronny.

• Koniec września 2026 roku - według IDEAS przedstawiciele ośmiu państw, w tym Polski, apelują do instytucji UE o objęcie badań podwójnego zastosowania kolejnym programem ramowym.
• 13 października 2026 roku - IDEAS zapowiada spotkanie poświęcone przygotowaniu sieci.
• 14 października 2026 roku - inauguracyjne spotkanie DUAIN w Genewie.
• 15 października 2026 roku - Ministerstwo Cyfryzacji publikuje komunikat z wizyty w Genewie i CERN.
• 21-22 czerwca 2027 roku - planowane oficjalne uruchomienie sieci podczas Geneva AI Summit.

Czego jeszcze nie wiadomo

Na 19 października 2026 roku DUAIN jest zapowiedzią, a nie działającym programem. Ani ministerstwo, ani IDEAS nie podały listy instytucji członkowskich, budżetu, formy prawnej sieci ani zasad wyboru projektów. Sam prof. Sankowski zastrzegł, że powodzenie inicjatywy będzie wymagało koordynacji na poziomie europejskim i ustalenia zasad finansowania.

Nie wiadomo też, które państwa poza Polską zadeklarowały udział. Komunikaty mówią ogólnie o instytucjach z państw UE i NATO, a więc także spoza Unii, co może utrudnić finansowanie z budżetu UE.

Co DUAIN oznacza dla polskich firm i uczelni

Dla polskich zespołów AI sieć może stać się drogą do wspólnych projektów z partnerami z Europy Zachodniej i do zamówień obronnych, które dotąd były trudno dostępne dla cywilnych startupów. Na razie nie ma jednak naboru ani formularza zgłoszeniowego, więc praktycznym krokiem jest śledzenie komunikatów IDEAS i Ministerstwa Cyfryzacji przed czerwcem 2027 roku.

Firmy rozważające projekty podwójnego zastosowania powinny pamiętać o AI Act. Rozporządzenie nie obejmuje systemów wprowadzanych do obrotu lub używanych wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego (art. 2 ust. 3). Jeśli ten sam system trafia również na rynek cywilny, na przykład do monitoringu infrastruktury, podlega zwykłym obowiązkom, łącznie z wymogami dla systemów wysokiego ryzyka. Do tego dochodzą unijne przepisy o kontroli eksportu produktów podwójnego zastosowania.

W naszej ocenie DUAIN wpisuje się w szerszą zmianę polskiej polityki technologicznej, w której AI coraz częściej łączy się z bezpieczeństwem państwa. Przykładem jest system wspierający ochronę wschodniej granicy. O realnej wartości sieci zdecyduje jednak to, czy do czerwca 2027 roku pojawią się konkretne pieniądze i projekty.