Ataki na centra danych a gigafabryki AI w Europie

Co się stało z centrami danych w Rosji i Ukrainie

Seria uderzeń zaczęła się 8 października 2026 roku. Drony wywołały pożar w centrum danych Yandex w Sasowie, ok. 300 km na wschód od Moskwy, i obiekt przestał działać. Dzień później częściowo wyłączony został ośrodek firmy w obwodzie kałuskim, a 11 października Yandex poinformował o całkowitym zatrzymaniu centrum danych pod Włodzimierzem. Część usług firmy była wtedy niedostępna, a użytkownicy usług chmurowych dostali zalecenie uruchomienia planów odtwarzania po awarii.

Według relacji Al Jazeery, opartej na materiałach Reutersa i AFP, Wołodymyr Zełenski po ataku na Sasowo powiedział, że Ukraina odpowiada lustrzanie na rosyjskie uderzenia w ukraińskie centra danych. Rosja w ostatnich tygodniach atakowała ukraińskie centra danych i obiekty telekomunikacyjne, w tym w centrum Kijowa. Ukraina nie przedstawiła szczegółów swoich działań.

Co proponuje doradca ONZ

Mehdi Paryavi przekonuje, że wyłączenie kilku ważnych centrów danych może sparaliżować funkcjonowanie wojska, ochrony zdrowia i finansów. W jego ocenie dotychczasowa rada branży, czyli staranny wybór lokalizacji i nieujawnianie adresów, przestaje wystarczać. Wśród możliwych rozwiązań wymienił obronę przeciwlotniczą typu Iron Dome, budowę pod ziemią i bunkry, bez podawania szczegółów ze względu na bezpieczeństwo państw.

Paryavi zwraca też uwagę na koszty. Według niego jedno duże centrum danych może kosztować do 25 mld USD i powstawać do trzech lat, a jego utrata byłaby dla wielu krajów trudna do odrobienia. Dlatego proponuje, by państwa UE działały wspólnie i budowały obiekty w skoncentrowanych, chronionych strefach zamiast rozpraszać je po kontynencie. Przyznał przy tym, że żaden kraj nie ma gotowej odpowiedzi, jak to pogodzić z wyścigiem o moc obliczeniową.

Nabór na gigafabryki AI trwa bez zmian

Gigafabryki AI to bardzo duże centra danych z dziesiątkami tysięcy procesorów do trenowania i uruchamiania modeli. Wspólne Przedsięwzięcie EuroHPC (EuroHPC JU) ogłosiło przetarg 30 lipca 2026 roku. Oferty mogą składać konsorcja i spółki celowe łączące firmy, instytucje publiczne i inwestorów. Rzecznik Komisji Europejskiej potwierdził Euronews, że nabór jest otwarty, a decyzje zapadną po ocenie ofert.

• Liczba obiektów - do siedmiu gigafabryk w co najmniej siedmiu państwach członkowskich, także w układzie transgranicznym.
• Termin - oferty do 12 listopada 2026 roku, godz. 16:00 CET.
• Finansowanie - ponad 20 mld euro (ok. 87,3 mld zł) oczekiwanych inwestycji prywatnych, a UE i państwa członkowskie mają być stałym odbiorcą mocy obliczeniowej.
• Harmonogram - wybór na początku 2027 roku i uruchomienie w ciągu 18 miesięcy od wyboru.

Polska oferta i jej ryzyka

Rząd przyjął uchwałę o udziale w programie 14 lipca 2026 roku, a 28 lipca wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski podpisał umowę o wspólnych zamówieniach. Według Notes from Poland Polska stara się o gigafabrykę średniej skali z mocą odpowiadającą co najmniej 25 tys. akceleratorów AI, docelowo 75 tys. Polska i UE mają kupić po 17 proc. mocy, a resztę konsorcjum sprzeda komercyjnie. Deklarowany zakup usług AI to 100 mln euro (ok. 436,6 mln zł) w latach 2028-2033.

Rząd nie wskaże lokalizacji. Wybierze ją konsorcjum, a wcześniej resort wytypował dziesięć możliwych miejsc w kraju. W naszej ocenie wnioski z ataków na Yandex dotyczą Polski bardziej niż wielu innych państw UE, bo kraj graniczy z Rosją i Białorusią, a 10 września 2025 roku polskie wojsko zestrzeliwało rosyjskie drony, które naruszyły przestrzeń powietrzną kraju. Ochrona fizyczna, zasilanie awaryjne i rozproszenie kopii danych mogą więc ważyć przy ocenie ofert tyle samo co cena energii.

Czego nie wiadomo

Apel o spowolnienie budowy to opinia jednego eksperta, a nie stanowisko ONZ ani Komisji Europejskiej. Komisja nie skomentowała, czy zagrożenia militarne wpłyną na kryteria oceny ofert. Nie wiadomo też, jakie konsorcja złożą oferty z Polski ani czy uszkodzone superkomputery Yandex da się odtworzyć. Firma podawała, że nie potrafi jeszcze ocenić stanu sprzętu w Sasowie.

Dla firm korzystających z chmury i usług AI wniosek praktyczny jest prostszy niż spór o gigafabryki. Warto sprawdzić, w ilu regionach dostawca przechowuje dane, czy plan ciągłości działania obejmuje utratę całego centrum danych i jak szybko da się przenieść najważniejsze systemy. Szerszy obraz wyścigu o moc obliczeniową w Europie pokazuje nasze omówienie raportu State of AI 2026.