Trenowanie AI na danych osobowych. Co chce zmienić Rada UE

Co państwa UE uzgodniły 21 października

Komitet Stałych Przedstawicieli przyjął 21 października 2026 roku mandat do negocjacji z Parlamentem Europejskim w sprawie pakietu Digital Omnibus. Sekretariat Rady rozesłał tekst dzień później jako dokument 14756/26. Pakiet zmienia RODO, dyrektywę o prywatności w łączności elektronicznej (ePrivacy), Data Act i zasady zgłaszania incydentów cyberbezpieczeństwa.

Komisja Europejska przedstawiła propozycję w listopadzie 2025 roku. Część dotycząca AI Act została wydzielona i przyjęta wcześniej jako rozporządzenie (UE) 2026/1744. Omawiany mandat dotyczy pozostałej części, czyli przede wszystkim ochrony danych. Sprawdziliśmy jego treść bezpośrednio w dokumencie Rady, w którym zmiany względem projektu Komisji są zaznaczone.

Kiedy uzasadniony interes wystarczy do trenowania AI

Nowy art. 88 bis RODO stanowi, że przetwarzanie danych przy rozwoju i działaniu systemu lub modelu AI może odbywać się w ramach prawnie uzasadnionego interesu z art. 6 ust. 1 lit. f. Firma nie musiałaby więc zbierać zgody od każdej osoby. Przepis ma dwa wyjątki. Nie zadziała, gdy inne prawo UE lub krajowe wprost wymaga zgody, ani gdy interesy i prawa osoby przeważają, zwłaszcza jeśli jest nią dziecko.

Rada dodała w motywie 33a zastrzeżenie, że rozwój AI „does not in itself constitute a legitimate interest”, czyli sam w sobie nie jest uzasadnionym interesem. Ocena ma zależeć od konkretnego przypadku i celu przetwarzania. Bez względu na podstawę prawną administrator ma stosować środki techniczne i organizacyjne, a motyw wymienia jako przykład minimalizację danych przy wyborze źródeł.

W naszej ocenie przepis w dużej części zapisuje w rozporządzeniu praktykę, która już istnieje. Europejska Rada Ochrony Danych (EROD) uznała w opinii 28/2024, że uzasadniony interes może w niektórych przypadkach być podstawą przetwarzania przy AI, pod warunkiem przejścia trzyetapowego testu. Zmiana polega na tym, że firmy dostałyby wyraźną podstawę w samym rozporządzeniu, a jej zakres rozstrzygałyby później organy nadzorcze i sądy.

Czym mandat Rady różni się od projektu Komisji

Porównanie obu wersji pokazuje, że państwa złagodziły część propozycji Komisji, a z kilku zabezpieczeń zrezygnowały.

• Prawo sprzeciwu. Komisja proponowała bezwarunkowe prawo sprzeciwu wobec przetwarzania na potrzeby AI. Rada odsyła do art. 21 RODO, który pozwala administratorowi kontynuować przetwarzanie po wykazaniu ważnych, prawnie uzasadnionych podstaw.
• Przejrzystość. Z art. 88 bis zniknął wymóg zwiększonej przejrzystości wobec osób, których dane są przetwarzane. Mają zastosowanie ogólne obowiązki informacyjne.
• Definicja danych osobowych. Rada odrzuciła zmianę art. 4 pkt 1, której sprzeciwiały się EROD i Europejski Inspektor Ochrony Danych (EIOD).
• Pseudonimizacja. Zamiast aktów wykonawczych Komisji powstaje art. 25a. Dane pseudonimizowane nie są danymi osobowymi dla strony trzeciej, która nie może zidentyfikować osoby, ale pozostają nimi dla podmiotu przetwarzającego na zlecenie.
• Dane wrażliwe. Odstępstwo z art. 9 ust. 2 lit. k obejmuje tylko dane obecne w zbiorach przypadkowo i szczątkowo. Administrator ma je usunąć, a gdy to technicznie niemożliwe lub nieproporcjonalnie trudne, skutecznie chronić je przed dalszym użyciem. Wyjątek nie obejmuje danych wrażliwych przekazanych systemowi w trakcie jego używania.
• Żądania dostępu. Oprócz żądań oczywiście nieuzasadnionych lub nadmiernych firma będzie mogła odmówić lub pobrać opłatę także wtedy, gdy wykaże zamiar nadużycia po stronie osoby składającej żądanie.
• Naruszenia. Zgłoszenie do organu nadzorczego ma obowiązywać przy wysokim ryzyku, w terminie 96 godzin, zamiast obecnych 72.
• Pliki cookies. Po odmowie zgody serwis mógłby zapytać ponownie po czterech miesiącach. Komisja proponowała sześć. Rada usunęła też obowiązek honorowania sygnałów prywatności z przeglądarki.

Spór o skutki dla prywatności

Organizacja noyb, założona przez Maxa Schremsa, ocenia art. 88 bis jako domniemanie uzasadnionego interesu dla każdego przetwarzania „w kontekście AI”. Schrems nazwał zmianę „digital expropriation of Europeans”, czyli cyfrowym wywłaszczeniem Europejczyków. Według noyb odwołania do art. 21 RODO nie dają nowej ochrony, bo ten przepis obowiązywałby i bez nich. Organizacja wskazuje, że Trybunał Sprawiedliwości UE mógłby taki przepis unieważnić. Sieć EDRi krytykuje ponadto art. 25a i wyjątek dla danych wrażliwych.

Rada przedstawia tekst jako uproszczenie, a motyw 33a wyklucza automatyzm, na który wskazują krytycy. Przedsiębiorcy idą w przeciwnym kierunku niż organizacje społeczne. Rada Przedsiębiorczości argumentowała w apelu z 4 sierpnia 2026 roku, że modeli trenowanych na dużych zbiorach nie da się budować na indywidualnych zgodach.

Raport Corporate Europe Observatory i LobbyControl z 28 października 2026 roku opisuje skalę nacisków. Autorzy doliczyli się 655 spotkań z lobbystami w Parlamencie Europejskim od listopada 2025 roku. Interesy biznesowe stanowiły 83 proc. z nich, a organizacje społeczne i związki zawodowe 11 proc. Najwięcej spotkań miały Google (21) i Meta (19). Autorzy zastrzegają, że w Europie nie ma jednolitego sposobu liczenia takich kontaktów. Obie organizacje krytykują pakiet, a raport nie przytacza odpowiedzi największych firm na główne zarzuty.

Jaką rolę w sporze odegrała Polska

Według raportu Corporate Europe Observatory Polska znalazła się pod koniec czerwca w grupie państw, które m.in. razem z Niemcami, Włochami, Szwecją i Czechami utworzyły mniejszość blokującą i odsunęły głosowanie. Raport cytuje też za Politico polskie zastrzeżenie, że zgoda wyrażana w przeglądarce mogłaby skoncentrować władzę w rękach firm technologicznych. Rada ostatecznie usunęła ten przepis (art. 88b).

Apel Rady Przedsiębiorczości skierowany do wicepremiera Krzysztofa Gawkowskiego zawierał postulat usunięcia z art. 88c bezwarunkowego prawa do sprzeciwu i zwiększonej przejrzystości. Mandat spełnia oba te punkty, co nie przesądza, że zdecydowało o tym stanowisko Polski. W sprawdzonych źródłach nie znaleźliśmy zapisu, jak Polska głosowała 21 października, ani stanowiska Prezesa UODO do końcowego tekstu mandatu.

Co firmy korzystające z AI mogą zrobić już teraz

Mandat niczego jeszcze nie zmienia, więc procedury powinny odpowiadać obowiązującemu RODO. Poniższa lista ma charakter ogólny i nie zastępuje porady prawnej dla konkretnej organizacji.

1. Zostaw obecny termin 72 godzin na zgłoszenie naruszenia w procedurach bezpieczeństwa.
2. Przy projektach AI opartych na uzasadnionym interesie udokumentuj trzyetapowy test opisany w opinii EROD 28/2024.
3. Filtruj dane wrażliwe już na etapie zbierania i zapisuj, jak to robisz. Mandat uzależnia od tego skorzystanie z odstępstwa.
4. Sprawdź w umowach z dostawcami modeli, czy dane firmy i klientów mogą służyć do trenowania.
5. Przygotuj prostą ścieżkę obsługi sprzeciwu i żądań dostępu, także z informacją, jak rozpoznawane są żądania nadużywające prawa.
6. Nie zakładaj, że dane pseudonimizowane wypadają spod RODO. Art. 25a może się jeszcze zmienić, a podmiot przetwarzający na zlecenie i tak ma traktować je jak dane osobowe.

Co dalej z pakietem i czego nie wiadomo

Końcowa treść powstanie dopiero w rozmowach Rady, Parlamentu i Komisji. Według Corporate Europe Observatory Parlament zajmie stanowisko na początku 2027 roku, a daty głosowania nie ogłoszono. Relacje podają różną liczbę złożonych poprawek, od ponad 1000 do ponad 1800.

Nie wiadomo, czy art. 88 bis przetrwa negocjacje i od kiedy zacznie obowiązywać. Według noyb przepis objąłby też stare wpisy w mediach społecznościowych i dane osób, które nigdy nie korzystały z usługi dostawcy modelu. Mandat nie reguluje tych sytuacji osobno. Przebieg prac wygląda tak:

1. Listopad 2025 roku - Komisja Europejska przedstawia pakiet Digital Omnibus.
2. 11 lutego 2026 roku - EROD i EIOD publikują wspólną opinię 2/2026.
3. 22 czerwca 2026 roku - powstaje wspólny projekt sprawozdania komisji ITRE i LIBE w Parlamencie.
4. 21 października 2026 roku - ambasadorowie państw UE przyjmują mandat Rady.
5. Początek 2027 roku - spodziewane stanowisko Parlamentu, po nim rozmowy trójstronne.