Brytyjski regulator uczelni o AI. Wraca egzamin bez komputera

Co ustalił raport OfS o AI na studiach

Dokument nosi tytuł Making AI work for students i powstał we współpracy z Advance HE, brytyjską organizacją wspierającą uczelnie w zakresie dydaktyki. Autorzy rozmawiali z ponad 300 studentami i pracownikami z ponad 120 instytucji. Badanie objęło nauczanie, ocenianie i kompetencje cyfrowe, ale pominęło działalność naukową.

Najmocniejszy wniosek dotyczy prac pisanych bez nadzoru. Raport stwierdza, że AI pozwala je często wykonać na wysokim poziomie, a studenci opisywali przypadki prac oddanych po kilku minutach pracy z modelem językowym, ocenionych podobnie jak prace samodzielne. Autorzy dodają, że narzędzia do wykrywania tekstu z AI nie działają na tyle spójnie, by na nich polegać.

• Studenci używają AI głównie do tłumaczenia trudnych pojęć, streszczania tekstów, tworzenia pytań powtórkowych i nauki do egzaminów.
• Wielu z nich nie wie, czy i jak może korzystać z AI w pracach zaliczeniowych, bo zasady uczelni są dla nich niejasne.
• Szkolenia z AI dla studentów są nierówne, a dla kadry zwykle dobrowolne i słabo uczęszczane.
• Większość pracowników uważa, że AI nie przyniosła im jeszcze wyraźnej oszczędności czasu.
• Część studentów ocenia, że materiały dydaktyczne przygotowane z pomocą AI są słabszej jakości.

Czego regulator wymaga od uczelni

OfS nie zakazuje AI. Oczekuje dwóch rzeczy naraz. Uczelnie mają uczyć studentów pracy z AI, bo ci traktują tę umiejętność jako ważną na rynku pracy, a jednocześnie chronić wiarygodność dyplomu. W praktyce oznacza to ocenianie, które rzetelnie sprawdza efekty uczenia się, często w formie bezpiecznej i wolnej od AI.

Raport wskazuje formy najtrudniejsze do obejścia, czyli egzamin bez materiałów, prezentację, zadanie praktyczne i występ. Część uczelni już przebudowała zaliczenia w tym kierunku. Josh Fleming, dyrektor ds. strategii w OfS, mówi o AI jako o ryzyku pokoleniowym dla obecnego systemu ("a generational risk to the system as it stands").

Jakie narzędzia ma OfS i co dalej

Regulator zapowiada, że doprecyzuje, jak jego obecne wymogi dotyczą AI, i pokaże przykłady dobrych praktyk. Uczelnie, które nie zapewnią rzetelnej oceny, mogą dostać szczególne warunki rejestracji, karę finansową albo czasowo stracić dostęp do systemu wsparcia studentów i dotacji OfS.

Uczestnicy badania byli sceptyczni wobec osobnych przepisów o AI w warunkach rejestracji uczelni i uznali je za potencjalnie szkodliwe. Advance HE uruchomi na początku 2027 roku program dla kadry kierowniczej poświęcony strategii AI na uczelniach.

Co to oznacza dla polskich uczelni

W Polsce nie ma regulatora o uprawnieniach podobnych do OfS. Zasady korzystania z AI w pracach zaliczeniowych i dyplomowych ustalają same uczelnie w regulaminach i zarządzeniach rektorów, a jakość kształcenia ocenia Polska Komisja Akredytacyjna. Problem opisany w raporcie dotyczy jednak każdej uczelni, która zalicza przedmioty na podstawie esejów i projektów pisanych w domu.

W naszej ocenie najbardziej praktyczny wniosek dotyczy wykrywaczy AI. Jeśli raport ma rację, że nie działają one wiarygodnie, zarzut niesamodzielności oparty wyłącznie na takim narzędziu jest ryzykowny dla obu stron. Bezpieczniej jest zmienić formę zaliczenia, np. dodać ustną obronę projektu albo pisemny sprawdzian na zajęciach, i jasno zapisać w sylabusie, w jakim zakresie AI jest dozwolona.

Ograniczenia raportu

Badanie ma charakter jakościowy. Opiera się na rozmowach i grupach dyskusyjnych, a nie na reprezentatywnej ankiecie, dlatego nie podaje, jaki odsetek studentów oddaje prace napisane przez AI. Przykłady prac wykonanych w kilka minut to relacje uczestników, a nie wynik pomiaru. Raport dotyczy głównie Anglii i nie obejmuje Szkocji, Walii ani Irlandii Północnej, które mają własne systemy nadzoru.