Amerykański startup Axiom Math ogłosił 26 października 2026 roku pierwszy kompletny, sprawdzony przez komputer dowód twierdzenia o klasyfikacji skończonych grup prostych. To jeden z najdłuższych dowodów w historii matematyki, rozpisany na ok. 15 tys. stron w ponad 500 artykułach ok. 100 autorów. Zespół 31 osób kierował pracą dziesiątek agentów AI, które w 24 dni zapisały go w asystencie dowodzenia Lean jako ok. 43,1 mln linii kodu. Przy okazji wykryto 34 odstępstwa od opublikowanej literatury, w tym kontrprzykład do jednego z lematów. Kod jest otwarty, ale niezależne odtworzenie wyniku poza firmą jeszcze się nie odbyło.
Co dokładnie ogłosił Axiom
Klasyfikacja skończonych grup prostych mówi, że każda taka grupa należy do jednej z 18 nieskończonych rodzin albo jest jedną z 26 grup sporadycznych, z największą z nich, nazywaną Potworem. Grupy proste pełnią w algebrze rolę podobną do liczb pierwszych w arytmetyce, bo z nich buduje się wszystkie skończone grupy. Dowód powstawał przez pół wieku i żaden matematyk nie jest w stanie samodzielnie przeczytać go w całości.
Axiom zapisał ten dowód w Lean, czyli języku i asystencie dowodzenia, w którym komputer sprawdza każdy krok rozumowania. Repozytorium AxiomMath/CFSG na GitHubie zawiera dowód bez luk oznaczanych w Lean słowem sorry i bez dodatkowych założeń poza trzema standardowymi aksjomatami. Projekt korzysta z biblioteki Mathlib, rozwijanej przez setki matematyków, oraz z formalnego sformułowania twierdzenia przygotowanego w projekcie TauCeti. Kod udostępniono na licencji Apache 2.0.
Jak agenci AI pracowali nad dowodem
Według wpisu Axiom kanał koordynacyjny ruszył 1 października 2026 roku, a pierwszy rój agentów zaczął pracę dzień później. Agenci prowadzący rozbijali dowód na mniejsze zadania i sprawdzali wyniki, a pozostali wyszukiwali potrzebne twierdzenia w literaturze i pisali fragmenty dowodów. Ludzie ustalali plan, pilnowali zgodności definicji i reagowali, gdy prace utknęły. 13 października zamknięto tylko jeden etap, co wymusiło przebudowę planu.
Firma pisze o zmieniającym się zestawie modeli AI, ale nie podaje ich nazw. Nie ujawniła też kosztu ani skali obliczeń. Samo sprawdzenie projektu poleceniem lake build wymagało według repozytorium zmian w narzędziach Lean, aby zmieścić się w 24 godzinach.
- 1 października 2026 - start koordynacji projektu,
- 10 października - formalny dowód prostoty grupy Potwór,
- 26 października - ogłoszenie kompletnej formalizacji,
- 4 listopada - publikacja formalizacji Stacks Project,
- 18 listopada - szczegółowa relacja IEEE Spectrum z komentarzami matematyków.
Jakie błędy znaleźli agenci
Formalizacja ujawniła 34 istotne odstępstwa od opublikowanych prac. Większość to literówki, błędy w tabelach i pominięte założenia. W jednym z lematów Aschbachera i Smitha z tomów o grupach quasicienkich agenci znaleźli kontrprzykład dla grupy SL₂(5), gdzie zamiast równości zachodzi tylko nierówność. Lemat poprawiono, a podział przypadków w dowodzie przebudowano.
Najpoważniejszy problem dotyczył twierdzenia o grupach niezrównoważonych z monografii Johna Waltera z 1986 roku. Agenci wskazali kontrprzykłady do jednego z twierdzeń pomocniczych, przez co ważny krok rozumowania pozostawał nieuzasadniony. Zespół przygotował alternatywny argument i opisał go w osobnej pracy na arXiv. Sama klasyfikacja pozostaje prawdziwa, a zmieniła się droga dojścia do niej.
Dlaczego to ważne poza teorią grup
Dotąd formalizacje tej skali zajmowały zespołom ludzi lata. Przykładem jest twierdzenie Feita-Thompsona o grupach rzędu nieparzystego, sformalizowane w Coq w 2012 roku po sześciu latach pracy. Axiom pokazuje, że agenci AI pod nadzorem specjalistów mogą skrócić ten czas do tygodni, a wynik da się sprawdzić automatycznie, bez wiary w deklaracje modelu.
W naszej ocenie to ważniejsze niż kolejne rekordy w testach matematycznych. Halucynacja modelu w Lean nie przechodzi kontroli, więc formalna weryfikacja daje mechanizm, którego brakuje w tekstach generowanych przez AI. Podobne podejście trafia już do kryptografii i inżynierii oprogramowania, gdzie dowodzi się poprawności protokołów i programów.
Ograniczenia i niewiadome
Lean gwarantuje, że dowód wynika z przyjętych definicji. Nie gwarantuje, że definicje wiernie oddają klasyczne twierdzenie, dlatego ten etap sprawdzają ludzie. Axiom konsultował argumenty z Richardem Lyonsem i Ronaldem Solomonem, ale według relacji prasowych nikt spoza firmy nie odtworzył jeszcze i nie sprawdził całego projektu.
Formalizacja obejmuje pierwszą generację dowodu, ponieważ uproszczona druga generacja wciąż nie jest ukończona. Firma sama zastrzega, że postęp był nierówny, a wyniki udowodnione przy dodatkowych założeniach mogą sprawiać mylne wrażenie ukończenia. Lista erraty będzie dalej porządkowana z radą doradczą specjalistów od teorii grup.
Co mogą z tym zrobić polscy badacze i studenci
Kod, strona projektu i lista odstępstw są publicznie dostępne, więc polskie zespoły algebry i informatyki teoretycznej mogą samodzielnie zbudować projekt i sprawdzić wybrane fragmenty. Biblioteka 2,05 mln deklaracji może też posłużyć jako baza dla nowych formalizacji z teorii grup i geometrii algebraicznej.
Dla studentów i wykładowców to praktyczny argument za nauką Lean. Narzędzie jest darmowe, a Mathlib rozwija otwarta społeczność. Kto chce zacząć, może przejść oficjalny kurs Lean i porównać zapis prostych twierdzeń z wykładu z ich wersją w bibliotece.
Źródła i data sprawdzenia
- Formalizing the Enormous TheoremAxiom Math, publikacja: 2026-10-26, sprawdzono: 2026-11-18
- Classification of Finite Simple Groups in LeanAxiom Math, publikacja: 2026-10-26, sprawdzono: 2026-11-18
- AxiomMath/CFSGGitHub, publikacja: 2026-10-26, sprawdzono: 2026-11-18
- The Stacks Project, Formalized in LeanAxiom Math, publikacja: 2026-11-04, sprawdzono: 2026-11-18
- Startup Makes Headway Towards Formalizing All of Math With AIIEEE Spectrum, publikacja: 2026-11-18, sprawdzono: 2026-11-18
Artykuł ma charakter informacyjny. Przy decyzjach prawnych, finansowych lub organizacyjnych warto zweryfikować wnioski w odniesieniu do konkretnej sytuacji.



