RAISE. Firmy AI oferują naukowcom w UE modele, chmurę i dane

Czym jest inicjatywa RAISE AI in Science Enablers

RAISE to skrót od Resource for AI Science in Europe, czyli unijnego zasobu AI dla nauki. Nowa inicjatywa ma uzupełnić finansowanie publiczne o wsparcie firm i organizacji filantropijnych. Komisja ogłosiła ją podczas European AI in Science Summit, szczytu zorganizowanego wspólnie z irlandzką prezydencją w Radzie UE.

Zobowiązania są dobrowolne i w większości rzeczowe. Chodzi o dostęp do najnowszych modeli, mocy obliczeniowej, licencji na oprogramowanie badawcze, zbiorów danych i szkoleń. Organizacja, która chce dołączyć, musi złożyć konkretną deklarację i wykazać, że jej wsparcie dla nauki wykracza poza bezpośredni interes handlowy.

Inicjatywa wynika z europejskiej strategii AI w nauce ogłoszonej w październiku 2025 roku. Komisja zapowiada coroczny przegląd zobowiązań, a postępy mają być prezentowane na kolejnych edycjach szczytu.

Co zadeklarowali pierwsi partnerzy

Na stronie inicjatywy Komisja opisała siedem pierwszych zobowiązań. Tylko część z nich ma podaną wartość, a przy jednym zastosowano formę zamiaru, a nie gotowej oferty. Kwoty w dolarach i euro przeliczyliśmy po średnim kursie NBP z 19 października 2026 roku (1 USD = 3,8974 zł, 1 EUR = 4,3702 zł).

• Google - 3 mln USD (około 11,7 mln zł) w kredytach Google Cloud i tokenach dla europejskich badaczy oraz bezpośredni dostęp do naukowych modeli Google DeepMind.
• Mistral AI - dostęp do modeli z otwartymi wagami, licencje na narzędzie Vibe, kredyty API, płatne staże doktoranckie, częściowe etaty badawcze i współpraca z uczelniami. Kwot nie podano.
• NVIDIA - otwarte oprogramowanie i modele naukowe, szkolenia praktyczne, wsparcie ekspertów oraz ścieżki dostępu do mocy obliczeniowej dla badaczy i startupów z nauk o życiu, klimatu, materiałów, energii, fizyki i chemii.
• Fundacja Novo Nordisk - zamiar udostępnienia mocy superkomputera AI Gefion w Danii na bezpiecznej, europejskiej infrastrukturze.
• Frontiers - porządkowanie z pomocą AI 1000 zbiorów danych z projektów Horyzontu Europa i 100 grantów na publikację danych FAIR² dla młodych naukowców o łącznej wartości ponad 1,6 mln euro (około 7 mln zł).
• Elsevier - bezpłatne licencje LeapSpace, ogólnoeuropejski konkurs, finansowane projekty doktorskie i podoktorskie oraz licencje medyczne, m.in. ClinicalKey AI.
• Sanofi - budowa europejskiego ekosystemu AI w ochronie zdrowia przez program Future4Care, bez opisu konkretnych zasobów.

Mistral i CERN oraz nowe wytyczne dla badaczy

W ramach RAISE Mistral i CERN ogłosiły partnerstwo przy modelu, który według Komisji ma stać się największym modelem bazowym w fizyce. Szczegóły tego porozumienia, w tym brak budżetu i harmonogramu, opisaliśmy w osobnym tekście o projekcie Flare.

Na szczycie Komisja przedstawiła też zaktualizowane wytyczne Living Guidelines on the Responsible Use of Generative AI in Research. To zalecenia dla naukowców, instytucji badawczych i grantodawców, pierwotnie opublikowane w marcu 2024 roku. Komisja nazywa obecną wersję najszerszą dotąd zmianą i zaznacza, że obejmuje ona również agentów AI, czyli systemy samodzielnie wykonujące wieloetapowe zadania.

Wytyczne nie są aktem prawnym. W praktyce mogą jednak wpływać na zasady przyjmowane przez uczelnie i agencje finansujące badania, także przy ocenie wniosków grantowych. Uruchomiono również trzy platformy internetowe, RAISE Hub, RAISE Forum i RAISE Observatory, które mają zebrać informacje, zasoby i dane o AI w europejskiej nauce.

Ograniczenia i niewiadome

Ogłoszenie ma przede wszystkim charakter deklaracji. W naszej ocenie jego realna wartość okaże się dopiero wtedy, gdy partnerzy opublikują zasady przyznawania zasobów.

• Brak wspólnej puli - Komisja nie podała łącznej wartości zobowiązań, a większość partnerów nie podała kwot.
• Brak jednej procedury - nie wiadomo, kto rozpatruje wnioski badaczy i według jakich kryteriów. Każdy partner prowadzi dostęp na własnych zasadach.
• Zależność od dostawców - darmowe kredyty i licencje wiążą zespoły z konkretną chmurą lub narzędziem, co trzeba uwzględnić przy planowaniu projektu po wygaśnięciu wsparcia.
• Zobowiązanie warunkowe - Fundacja Novo Nordisk deklaruje zamiar udostępnienia superkomputera Gefion, bez terminu i skali.

Co oznacza RAISE dla polskich naukowców

Inicjatywa jest skierowana do całej europejskiej społeczności badawczej, więc z ofert mogą korzystać także zespoły z polskich uczelni i instytutów. Komisja nie wskazała żadnej polskiej instytucji wśród partnerów ani nie przewidziała osobnych kwot dla poszczególnych państw. Najwięcej mogą zyskać mniejsze zespoły, które nie mają własnej infrastruktury GPU ani budżetu na komercyjne API.

Zakres zobowiązań pokrywa się z dziedzinami, w których polskie ośrodki prowadzą projekty w Horyzoncie Europa, takimi jak nauki o życiu, chemia, materiały i fizyka. Część ofert, na przykład granty Frontiers, jest jednak zarezerwowana dla młodych naukowców lub zespołów finansowanych z Horyzontu Europa.

Jak przygotować się do skorzystania z ofert

Na razie nie ma jednego formularza, przez który można zgłosić projekt. Poniższa kolejność działań pozwala sprawdzić, czy dana oferta pasuje do zespołu.

1. Załóż konto na platformie RAISE Hub i obserwuj ogłoszenia o naborach.
2. Sprawdź strony poszczególnych partnerów, bo to one określają zasady dostępu do kredytów, licencji i mocy obliczeniowej.
3. Ustal, czy projekt spełnia warunki szczegółowe, na przykład status młodego naukowca albo finansowanie z Horyzontu Europa.
4. Przeczytaj zaktualizowane wytyczne Komisji o generatywnej AI w badaniach i porównaj je z zasadami własnej uczelni.
5. Przed przyjęciem kredytów zaplanuj, gdzie trafią dane i jak przeniesiesz obliczenia po zakończeniu wsparcia.