Wirtualna komórka. Biohub, Google i USA dają 1,8 mld USD na dane

Kto i ile wkłada w Virtual Biology Initiative

Virtual Biology Initiative Biohub ogłosił w kwietniu 2026 roku z własnym budżetem 500 mln USD. Październikowe rozszerzenie dodaje partnerów publicznych i prywatnych, a łączna wartość zobowiązań rośnie do 1,8 mld USD. Kwota obejmuje nie tylko gotówkę, ale też dostęp do danych, superkomputerów i aparatury.

Poniższe zestawienie pochodzi z komunikatu Biohub. Przeliczenia na złote wykonaliśmy po średnim kursie NBP z 7 października 2026 roku (1 USD = 3,9111 zł).

• Biohub: 500 mln USD (ok. 1,96 mld zł), z czego 400 mln USD na technologie pomiarowe i 100 mln USD na badania poza organizacją.
• Departament Energii USA: ponad 500 mln USD w ciągu pięciu lat w ramach programu Genesis Mission, na pomiary, modelowanie i obliczenia w laboratoriach narodowych.
• NIH: koordynacja istniejących zbiorów danych i repozytoriów powstałych dzięki ponad 500 mln USD wcześniejszych inwestycji federalnych.
• Google DeepMind, Isomorphic Labs i Meta: łącznie 300 mln USD (ok. 1,17 mld zł) na technologie i wielomodalne zbiory danych.
• NVIDIA: wsparcie infrastrukturą obliczeniową, oprogramowaniem i ekspertyzą, bez podanej kwoty.

Czym jest wirtualna komórka

Wirtualna komórka to model AI, który na podstawie danych przewiduje zachowanie prawdziwej komórki po zmianie warunków, na przykład po podaniu leku albo wyłączeniu genu. Naukowiec mógłby wtedy przetestować część hipotez w komputerze i dopiero najbardziej obiecujące sprawdzać w laboratorium. Alex Rives, szef nauki w Biohub, nazywa stworzenie takiego modelu jednym z najważniejszych wyzwań nauki w nadchodzącej dekadzie.

Przeszkodą nie jest dziś sama architektura modeli, ale brak danych. Modele językowe trenuje się na bilionach słów z internetu, a dla biologii komórki brakuje porównywalnie dużych i spójnych zbiorów pomiarów. Dlatego inicjatywa skupia się na generowaniu danych: odpowiedzi komórek na interwencje w wielu typach komórek i warunkach, obrazowaniu milionów komórek w żywej tkance oraz kriotomografii elektronowej, która pokazuje wnętrze komórki z rozdzielczością bliską atomowej.

Biohub ma doświadczenie w takich projektach. Prowadził atlas komórek człowieka Tabula Sapiens oraz utrzymuje platformę CELLxGENE i CryoET Data Portal, z których korzystają badacze na całym świecie. Nowe dane mają trafić do wspólnej warstwy z jednolitymi standardami, identyfikatorami i jednym punktem dostępu.

Dlaczego dołączyły Google DeepMind i Meta

Dla firm technologicznych dane biologiczne są tym, czym dla modeli językowych był internet. Google DeepMind ma za sobą AlphaFold, a Isomorphic Labs, spółka zależna Alphabetu z siedzibą w Londynie, projektuje leki z pomocą AI. Max Jaderberg, prezes Isomorphic Labs, podkreśla w komunikacie, że żadna pojedyncza organizacja nie wygeneruje dziś takiej ilości danych samodzielnie.

Pushmeet Kohli z Google DeepMind mówi o otwartym, ustandaryzowanym zbiorze dla badaczy na całym świecie. To deklaracja, którą trzeba będzie sprawdzić w praktyce. Komunikat nie precyzuje licencji, harmonogramu udostępniania danych ani tego, czy firmy finansujące projekt dostaną wcześniejszy dostęp.

Ograniczenia i niewiadome

Kwota 1,8 mld USD łączy różne rodzaje wkładów. Część to nowe pieniądze, część to wycena danych, które NIH już sfinansował, a część to dostęp do infrastruktury. Nie należy jej porównywać wprost z rundami finansowania startupów.

• Brak harmonogramu: komunikat nie podaje, kiedy pojawią się pierwsze zbiory danych ani modele.
• Brak warunków licencji: nie wiadomo, na jakich zasadach z danych skorzystają firmy komercyjne spoza projektu.
• Ryzyko budżetowe: zobowiązania DOE rozłożone są na pięć lat i zależą od finansowania federalnego w USA.
• Brak gwarancji naukowej: nawet bardzo duży zbiór danych nie przesądza, że powstanie model wiarygodnie przewidujący zachowanie komórek.

Co to oznacza dla nauki w Polsce i Europie

Projekt jest amerykański, ale ma europejskich uczestników. Do współpracy zaprosił m.in. brytyjski Wellcome Sanger Institute, międzynarodowe konsorcjum Human Cell Atlas oraz szwedzki Human Protein Atlas. Biohub zaprasza też do projektu całe międzynarodowe środowisko naukowe.

Dla polskich zespołów biologii obliczeniowej i firm biotechnologicznych najważniejsza jest obietnica otwartych danych. Jeżeli zbiory rzeczywiście będą publiczne, obniżą barierę wejścia w trenowanie modeli komórkowych, na które pojedyncze laboratorium w Polsce nie miałoby budżetu. Warto śledzić portal CELLxGENE oraz zapowiedzi Biohub dotyczące zasad dostępu, bo to tam pojawią się pierwsze zasoby.

W naszej ocenie projekt pokazuje też kierunek, w którym zmierza AI w naukach o życiu. Przewagę zdobywa nie ten, kto ma lepszy model, ale ten, kto kontroluje największe i najlepiej opisane dane pomiarowe.